چهره ها :

 

جریره ........................بانوی کلات – همسرسیاوخش

فرود   ......................  فرزند جریره و سیاوخش

تخوار  .....................  آموزگار فرود

پیلسم   ......................  عموی جریره

سمنبر  ......................  دختر پیلسم

دوند یمه

دودیده بان

دو نگهبان

چهارمرد

سرباز

ژولیده

مردم شهر

طوس ........................ سردارسپاه ایران

بهرام گودرز ............... سردارایرانی

بیژن ......................... سردارایرانی

 

        1.

دژسپید کوه – میدانگاهی برابر سرای جریره وفرود.

برج دیده بانی روی دروازه ی دژ- دیده بانان دربالا

و نگاه بانان درپایین. مرد می در گذر .

 

ژولیده – مردی پیچیده در شولایی ژنده وسرو رویی

با ریش ومویی پریشان زنگوله هایی آویخته برخود و

کتابی حجیم  و بزرگ دردست –  وارونه  بر خری

فرتوت نشسته ودرمیان گذرگاه ایستاده است ویکریز

سخنرانی می کند.

ژولیده : ...چنگ سپهر بس درازاست وهرگزروی مهربه بیدادگرخوش نمی نماید.خردمند مردمی که آیین خرد بدانند وراه داد بپیمایند . بی خرد آنانی که نه دادشناسند، نه آیین خرد! دراین سر بزرگ که بر گرد نی نزار تاب می آورم آمده است که جهان نومی شود باآدمیانی نو واهورا درچالش است بااهرمن برای جهانی دیگرگونه وبی یاری وخویشکاری آدمیان این چالش همیشگی ست وهمیشه بیداد هست ودادخواهی ودادستانی. این جا  (به کتاب می کوبد ) از بیدادضحاک برمردمان وستم سلم وتور برایرج وجور رستم برسهراب وکین کاووس وافراسیاب باسیاوخش نبشته است.امروزهم بی داد دادخواهی نیستیم وفردا زمین یکسرازداد بی فغان نیست! یزدان پاک، روان ما مینوی سرشت ولی این خاک خاکدان تن وروان مان بیالود وستیزه جویمان کرد.ابله مردمانی که داد وخردهمیشه در شمشیرمیجویند و بی خرد آنانی که با مهرراه شمشیربرمی خواهند بست.چه مهربان هاکه گردن به تیغ بیدادداده اندوچه شمشیرهاکه فرمان خردجاری ساخته اند !  چونین است ناسازگاری هستی که راه برفرمانی ازلی وابدی می بندد! های ! مگردید بی تندی و مخواهید پیوسته تندی را : که تندی پشیمانی آردت بار      تو در بوستان تخم تندی مکار

 دیده بان نخست : یعنی او خسته نمی شود ازاین همه بیهوده گویی ؟

دیده بان  دوم    : بگذار بگوید . او داستان ها دارد پر آب چشم .

دیده بان نخست : می دانم .شنیده ام گواه سربریدن سیاوخش بوده وپس از آن خردش   

                      تباه شده .

دیده بان  دوم    : نمی دانم . ولی سراینده ی سوگ ایرج در زمان افراسیاب او بوده                         

                      و هیچ گاه روز خوش ندیده .

دیده بان نخست : بااین همه کاش کسی او را نوید می داد به زودی جشنی بزرگ بر

                      پا می شود.

دیده بان  دوم   : جشن ؟ کدام جشن ؟

دیده بان نخست : مگر نشنیدی امروز برای فرود خواستگاری می شود ؟

دیده بان  دوم    : آها ! مگر نشنیده باشیِ، فرود گریخته وروی نهان کرده .

دیده بان نخست : این گریز پایی ها دوام چندانی ندارد .

دیده بان  دوم    : کاش چنان شود که می پنداری . دلم برای خورشتی گرم و چرب

                      پرپرمی زند .

دیده بان نخست : باور کن به زودی سوری در پیش است .

                                   (تخوار از کنار ژولیده می گذرد .)

ژولیده           : های تخوار، دوش پریشان خوابی دیده ام ؛ هشدار !

تخوار           : پریشان روزگاری چون تو ، خواب شیرین هم دارد؟

ژولیده           : پیش گیر از آتش درکلات !

تخوار           : ای نامدار ونگونبخت ! اگر چنان خواهد شد که می گویی چگونه   

                     پیش گیرم؟

ژولیده          : بانشان دادن راه  های درست. با میانه روی . به آنان که از تو پند  

                   می گیرند بگو نه گرگ خوی باشند و نه بره منش !

تخوار          : به روزگار تباهی خرد، درس خرد می آموزی نامدار!

ژولیده          : می دانم که نه امروز به گفته ام سری برتنی می ماند و نه در آینده 

                    تن ها بی سر نخواهد شد .

 

( فرود در آستانه ی دروازه نمایان می شود . )

تخوار : افسوس که فرودپیدایش شد وزمانی برای باز کردن سخنان رازوارت نیست.

ژولیده : افسوس که رازها پس ازگذشت زمان گشوده می شود که دیگردیراست.

تخوار : بدرود نامدار بی نام ! ( دور می شود .)

ژولیده : ابله مردمانی که تنها به نام سخن می خرند وسخن بی نامان بی ارزش

           می انگارند .

          

(تخوار به نزدیک دروازه می آیدوبافرود روبرومی شود .)

تخوار   : فرود همیشه سر فراز ! (کرنش می کند. ) کجایی تو ؟

فرود     : چرا پی ام روانه کرده اید ؟

تخوار   : دورازتوست درچونین هنگامه ای کلات رها کنی وبه دشت بگریزی.

فرود     : پی کار هرروزه ام هستم .

تخوار   : ولی امروزبرای تو و جریره ، نوروز است .

فرود     : باهیونان و گوسپندان در چراگاه بودن برای من به روزتراست !

تخوار   : فرود ! چرا می ستیزی ؟

فرود     : ستیز؟ نمی فهمم . من با کسی سر ستیز ندارم .

تخوار   :  راه بیا تا با هم گفت وگو کنیم .

 

( راه می افتند .)

تخوار   : پرسشی از تو می کنم پاسخی سر راستم بده . تو به دخت ارژنگ     

                  چشم و دلی داری یا نه ؟

فرود    : توبااین پرسش بدگمانم می کنی تخوار.می دانی که دل سپرده دیگری

            هستم .

تخوار   : اگر چرخ به گونه ای بچرخد که رازی پوشیده برتورا آشکار کند چه؟

فرود     : چه رازی ؟

( به ژولیده می رسند .)

 

ژولیده   : این نیلگون آسمان چه رازها که ندارد و چه بسیار مردمانی که سینه ای  

                  مملوازراز به دل خاک نمی برند . سردار فرود، درنگی کن تا برایت

                  ُمهرازراز ها بردارم .

تخوار   : گوش به او مسپار و راهت را بیا .

ژولیده   : سنگین باد گوشی که توان شنیدن رازی ندارد.

فرود     : ( به ژولیده ) هرروز نگونبخت تر می شوی ، پهلوان !

ژولیده   : بخت بلند با کس نمی ماند والازاد ! هیچ کس نمی داند که این گردون

                  سپهرچگونه می گرداند. بازیگری ست که با زی های گونه گون دارد.

فرود      : آفرین برتو که به خاکی و آسمانی می گویی ! ( می روند .)

ژولیده    : ( صدایش رفته  رفته گم می شود. )همه ازخاک برآمده ایم و برخاک می شویم .

               ولی ...

تخوار    : فرود، بامادرت درشتی مکن .

فرود      : من همیشه در برابر جریره کودکی بیش نیستم .

تخوار       : تودیگرُبرنا شده ای و گاه خود آگاه نیستی چه درشت خویی ها داری.

                                                         سکوت .

      

فرود          : از رازی بامن می گفتی .

تخوار        : نیاز است تا لختی در کلات بگردیم و سپس به سرای رویم  .

فرود          : آن کنیم که می خواهی . ولی کنجکاوی من را نادید ه مگیر .

تخوار        : آهسته آهسته همه چیز را خواهی دانست . برویم . ( گام می زنند .)      

 

2  فضای داخلی سرای جریره . جریره پوشیده درحریر

      همراه دو ندیمه از اندرونی بیرون می آید .

 

جریره       :  گفتمان دیگربس .

ندیمه 1      :  ولی والازاد از بی تابی سر برداشته و به بیرون از کلات گریخته .

جریره       :  تمام پسران جوان در چونین هنگامه ای تاب و توان  ازدست می دهند .

                  پیدایش کنید .

ندیمه 2      :  تخوارکسانی پی اوروانه کرده.ولی بانو، فرودخواستاراین خواستگاری

                  نیست و ناشکیبایی می کند .

جریره       :  اگر اورابه خودواگذاری ، هنوزخواهان شیرمن می شود. ( می خندد.)

مردنخست   :  درود ما برمام کلات ، جریره دلاور! ( کرنش می کنند.)

جریره        :  درود برمردان کلات، دستانتان پرمی بینم !

مرددوم       :  ما چهارتن، در چهار ده روز، چهارگوشه ی توران گشت زده ایم تا

                   بادست تهی باز نیاییم .

جریره       :  آفرین برشما . بنمایید ره آورد سفرتان !

مردسوم     :  ره آورد سفر، هفت صندوق پراست از خواستنی ها . ( اشاره می کند تا

                       مردان همراه درصندوق ها می گشایند . توپ پارچه ای زیرپای جریره  باز می کند .)

                  پارچه های َُختنی به هر رنگ که رنگین کمان دارد...

مردچهارم   :  ( توپ پارچه ای دیگرمی گشاید.) حریرچینی ؛ پارچه های پولک دار...

مردسوم      :  همه بافته ازتار و پودهای آغشته به رنگ گیاهان و بادوام ...

مردچهارم   :  خوش رنگ و نگاروزربفت ...

مردسوم      :  انگشت بسایید! از نرمی  خوابتان می برد.

مردچهارم   :  فریب نیست این رنگ ها که با آبی و تابی رخ ببازد وبی مایه شود .

 

3

   سرای پیلسم. سمنبر در آستانه پنجره نشسته است و سوزنی  می دوزد.

زیرچشمانش کبوداست وآثارسیلی روی گونه دارد.

 

جریره        :  ( به ندیمه ها یش ) شما در بیرونی بمانید .

ندیمه ها      :  چشم بانو ! ( بیرون می روند .)

جریره        :  (به آرامی سوی سمنبرمی آید.)چه شده سمنبر؟درودی وبدرودی ازتو

                    نمی شنوم ؟                      

سمنبر        :  آمده اید دلم بریان کنید ؟

جریره       :  چه شده سمنبر؟ چرا چونین روزگار آشفته ای ؟

سمنبر        :  پرسیدن از آن چه می دانید، شایسته ی شما نیست .

جریره       :  من تنها می دانم بلوایی در سرای شما برپاشده  وعمویم پیلسم کلات

                  را ترک گفته است .

سمنبر        :  همین بس نیست دخترعموی گرامی ؟ شما آشوب برپا کرده اید و اکنون

                    ازآن پرسش می کنید؟!

جریره       :  بگو بدانم پیلسم داستان دلدادگیت به بیژن را دانسته است ؟

سمنبر        :  شمارابه خورشید تابان سوگند به خود رهایم کنید تا ...

جریره       :  تا که چه ؟ سوزن به دل خود فروکنی ؟

سمنبر        :  درفشی که شما در من فرو کرده اید بس خونین دلم کرده .

جریره       :  چه می گویی ؟ من بدخواه تو نیستم . 

سمنبر        :  چگونه باور کنم ؟ کردارشما با گفتار تان یکی است ؟

جریره       :  درشت خویی مکن سمنبر . ازرخسارت پیداست بسیارسوخته ای که 

                  چونین پرخاش می کنی . بگو از من چه بد سرزده است؟

سمنبر        : (ناگهان گریان خود را درآغوش جریره می اندازد.) من سوِزنهانِ خود باشما بازگو

                  کردم تا بی بهره خواستگارمن برای فرودنباشیدوزودتراورا برای کسی

                  دیگرداماد کنید.ولی این رازمراچونین دربوق وکرناکردید که چه ؟

جریره       :  سمنبر! بامن چونین به قهر رفتار مکن !

سمنبر        :  پای قهروآشتی درمیان نیست. سخن برسرراز داری ست وبس.

جریره       :  من آمده بودم گریبان توبگیرم بهراین بلوا که فراهم آمده است؛ اکنون

                  می بینم پاسخ گوی آن شده ام که خود نمی دانم .

سمنبر        :  خوش آمدید بانو، به سرایی که بزرگش نیست .

جریره       :  همین رابگو. او کجاست ؟

سمنبر        :  نمی دانم.تنها مشت برسرورویم می کوبید ونعره می زد که جنازه ام را

                  پیش پای بیژن خواهد افکند. سپس از کار خود شرمنده شد وچون پلنگی

                  زخم خورده برخود تابیدوشمشیربرکمرآویخت. بانگش دیوارهای سرای

                  لرزاندوندیده بودمش هیچگاه چنین ُدژم.غُرید به ایران خواهدرفت ونعش

                 بیژن با خود خواهد آوردوبه من نشان خواهد داد تا دیگرگمان پیوند میان

                 ایرانیان وتورانیان بریده شود .

                            ( جریره سمنبررا که گریان وپریشان شده است دربرمی گیرد.)

  

 

 4

سرای جریره وفرود. فرودغمگین است وتخوارگام می زند.

 

تخوار   : اکنون دانستی چراجریره برای خواستگاری ُدخت ارژنگ شتاب داشت ؟

فرود     : ولی سمنبربیژن رادر کجا دیده که چونین دل به او داده است ؟

تخوار   : همیشه این چشم نیست که می بیند ودل می تپد.گاهی گوش ها می شنوند ودل

             فریادمی زند.رودابه نادیده آن قدراز ُبرزویی وبُرنایی زال شنیدکه دیگردلش

             بی تاب دیدارشد وازگیسوانش کمندی ساخت برای کشیدن اوبه درون سرای

             خویش. تهمینه ازگیوتنی تهمتن چونان شنید که بی تابش شد ودرنخست شب

            آمدن رستم به سمنگان خودرابه او رسانید ودلش دربر اوآرام گرفت .

فرود      : بیژن راچه همانندی با زال و رستم ؟

تخوار    : آنان که اورادرآورد گاه ها دیده اند براین باورند که اوهمانند سهراب گوتن

              است.

فرود      : چه گزافه ها ! نیاید روزی که رود رروببینمش.

تخوار    : تخم کین دردل مریزفرود!اوپهلوانیست درگروه پهلوانان برادرت کیخسرو.

                                               ( سکوت.)

فرود      : ولی چرا سمنبردر این باره بامن سخن نگفته بود ؟

تخوار    : او باجریره درددل گفته بود .

فرود      : می گویی باور کنم که او مرا دوست نمی داشت وچونان پذیرایم می شد؟

تخوار    : ماهم که گاه شما را کنار هم می دیدیم گواه رفتار مهرآمیزی بودیم . خوداین

              انگیزه شد تامادرت بامن پیرامون شما گپ و گفتی زند . من ازاوخواستم تا  

             پنهان ازتوباسمنبرسخن بگویدواوراآماده ی پیوندی خجسته کند. آن جابود که

            وی به جریره گفت که فرود راهمچون برادری پاس می دارم ولی دل درگرو

            مهربیژن دارم .

فرود      : آخ چه ناآگاه که منم ! شما درنبود من سخن ها می گوید ومن...

تخوار    : ناخوش آیندی برایت نخواسته ایم . ولی خب این گونه پیش آمده است .

فرود      : وسپس مادر دلش برمن سوخته است و خواسته تا همه ی این ها به گوش

              پیلسم برسد؛ نه ؟

تخوار    : نه ! اوتنها با من راز گشایی کرد تا بتوانم با تو در میان بگذارم .

(جریره وندیمه ها وسمنبربه درون می آیند.فرودبادیدن آن ها روی برمی تابدوبیرون می رود. )

تخوار    : ( کرنش می کند.) رویم سیاه، چراچهره ی سمنبرچونین آماسیده است ؟

جریره   : داستان درازاست . چرافرود چونین برافروخته بود؟

تخوار    : داستان را به تمامی برایش گفتم .

سمنبر    : (گریه می کند .) بی چاره فرود .

ندیمه1   : گریه نکنید .

ندیمه2   : می روم برایش آب بیاورم . ( می رود .)

جریره   : تخوار پرسشی از تو دارم .

تخوار    : به گوش هستم بانو .

جریره   : رازسمنبرتنها من می دانستم وتو.حال نمی دانم چه کس این رابه گوش پیلسم 

             رسانده است. سمنبرمراگناه کارمی داند.ولی تومی دانی که من بی گناهم. تو

             چه می گویی؟

تخوار    : شرمم باد که کوتاهی از من بود.

سمنبر    : چه ؟ پس توبا پدرسخن گفته ای ؟

تخوار    : دلشادم که من نگفته ام. ولی ازسوی من کوتاهی شده است .

جریره    : چه می شنوم تخوار؟ ازکی تو فاش می گویی واز گفته ی خود دلشادی ؟

تخوار     : ازاین روی دلشادم نیستم بانو. رازی هم فاش نگفته ام. تنها آن راباهمسرم

               درمیان گذاشتم، نا آگاه ازآن که اوجلوداردهانش نیست ووی آن را به گوش

               خواهرش می رساندو این گونه سخن می پیچد تا به پیلسم می رسد .

( ندیمه باآب به درون می آیدوآن را به سمنبر می دهد.)

سمنبر    : (آب رامی نوشد.)آسوده شدم.این اندیشه که دخترعمویم رازمرا به بازی گرفته

              است، چون نیش کژدمی در دلم فروشده بود .

                                      ( جریره اورا می بوسد.)

تخوار    : بانوی رازدارما ستایش انگیزاست .

ندیمه1   : هیچ ناراستی  برازنده ی او نیست .

ندیمه2   : از هر کژی به دور است این بانو .

سمنبر    : ( دست جریره را می بوسد.) پوزش ام بپذیر که در سرای خود رفتاری ناشایست

              داشتم .

جریره   : اگرآن چه تو کشیده ای برمن هم فرود می آمد، بی تاب وتوانم می کرد.

                                      ( چهارمردبه درون می آیند . ) 

مردنخست: بانوی گرامی، هفت شتر آذین بسته ایم ...

مرددوم    : می خواهید خود ببینید یااشارتی دیگر دارید؟

جریره     : دست نگهدارید؛ تا پیلسم نیاید ، جشن و سروربه کام دل نیست .

تخوار     : ولی بانوی من، به ارژنگ چه بگوییم که چشم در راه دارند .

جریره     : کسی روانه کن تا اورا آگاهی دهند ، ما می آییم ولی کی ، نمی دانیم .

سمنبر     : دخترعموی گرامی نمی شودروزخوشِِ ِهمه تباه نکنید وآن کنیدکه درپیش

              بود؟

جریره    : پیلسم بزرگ کلات است. باید او باشد . تخواردرپی فرودبروید تاتنهانماند.

                             ( می رود و سمنبروندیمه ها هم به دنبالش روانه می شوند .)

تخوار    : ( به چهارمرد) شمابرویدوازشترهاوبارهاخوب نگهداری کنید. بانو جریره

              گاه ناگاه همه چیز را آماده می خواهد. ( چهارتن می روند .)

             ( تخوار با خود ) ژولیده چه می گفت ؟ هشدار ؟ پریشان خواب؟ کاش این

             بی نوا را ریشخند نمی کردم .

 

5

 

چراگاه-فرود زیردرختی نشسته ودر اندیشه

فرورفته است.تخواربه اونزدیک می شود .

 

تخوار    : هیچ کس جزمن نمی داند،هنگامی که سرکش می شوی، کجابایستی پیدایت

            کرد.(می خندد.)نمی خواهی باآموزگارت سخن بگویی؟(کنارفرودمی نشیند.)

فرود     : سخن ازچه ؟

تخوار    : ازآن چه دلت می خواهد. آن چه که هم اکنون براندیشه ات چیره شده است.

فرود     : تخوار، تاکنون پای هیچ ایرانی به کلات نرسیده است. چگونه می شود که

             سرداری ازآن دیاردل دختری از این بوم را می رباید ؟

تخوار    : پای آن ها به این جا نرسیده است ؛ ولی آوازه شان که  همه جا پر هست .

فرود     : خب آوازه ی ما هم شاید تا کران های دور رفته باشد .

تخوار    : شاید درسرزمینی که من وتواز آن آگاه نیستیم ، دختری در حسرت دیدارت

             می سوزد و خود نمی دانی . (می خندد .)

فرود     : این بیژن کیست ؟

تخوار    : پورگیو، کشنده ی هومان برادر پیران ویسه .

فرود     : کشنده ی عموی مادرم؟برادر پیلسم؟ وه که زمانه ابله شده است! یامانادانیم؟

             سمنبردلباخته ی از پای درآورنده ی عمویش شده است و خود نمی داند ؟

تخوار    : او نیک می داند .

فرود     : پس چه ؟

تخوار    : دل، این سخن ها نمی داند.هنگامی که دل تپید، دیگر تپیده است. به دوستی

              و دشمنی نمی اندیشد. به صاحبش نمی گوید بگذاربه پرونده اش نگاه کنم تا 

              بن وریشه اش دریابم.دل می خواهد وآرام وقرارازکف می رباید.

( سربا زی دوان پیش می آید . )

سرباز    : درود برسرداران .

تخوار    : هان چه شده است ؟

سرباز    : بانوچشم به راه شماست .

فرود      : بازچه شده است؟

سرباز    : پیلسم به کلات باز آمده ویکسربه سرای بانوجریره رفته .

تخوار    : چه خوب . جریره چشم به راه پیلسم بود . ( برمی خیزد .)

فرود      : من می خواهم تنها بمانم .

تخوار    : ( با خنده ) تنهایی، نیازهرگرفتارمانده به دامی است. ولی نه زمانی دراز...

              به مادرت می گویم به زودی خواهی آمد .

(همراه سربازمی روند. فرود به دورشدن

آن ها می نگرد و با خود می اندیشد . )

فرود     : (با خود) سمنبر، سمنبر، چه آتشی به جانم زده ای ! هرگاه نگاه هایت به یاد

             می آورم تردید می کنم که راستی باشم. آخرآن همه مهربانی را جز دلدادگی

             چه می شودنامید؟آخراین بیژن نادیده چه برتری ازمن داردکه چونین بی

             پرواازاوسخن رانده ای؟ تاب این همه فشارچگونه آورم؟ دلم  می خواهد

             برخیزم وراه بروم؛ ولی پاهایم کرخت شده اند. تمام تنم بی جان ورمق شده

             است ... کاش بیژن دراین دیاربودتااورابه نبردی می خواستم و خونش به

             زمین می ریختم، که دیگر سمنبرآسوده شود، چونین کسی روی زمین نیست

           ... شاید بگذارد دلم درکنارش بیارامد.(به ناگاه برمی خیزد فریاد می زند وچرخ می زند

                تا دردشت ناپدید می شود.) بیژن بیژن ...

  

6

سرای جریره – پیلسم ناآرام است وجریره

و سمنبر و ندیمه ها نشسته ا ند .

 

 

پیلسم     : گیس این دختربه دم اسب بیژن خواهم بست وسواررا به دو نیمه خواهم کرد

             وواژگون بر اسب خواهم نشاند وبه دشت هی  خواهم زد .

جریره   : عموی گرامی، این همه بی تابی بی هوده است .

پیلسم     : گُرُدان ایرانی برای ماهیچ ندارد مگر خواری ودل آزاری . پیوند با ایرانی،

             دیگرهرگز .

( تخوار به درون می آید .)

جریره   : هان ، تخوار، پس فرود کجاست ؟

تخوار    : درود بربزرگان ، فرود دمی دیگرمی آید... پیلسم بزرگ را آشفته می بینم؟

جریره   : همه می دانیم سخنان سمنبر بروی سنگین فرود آمده است ...

سمنبر    : مگر من چه گفتم ؟

پیلسم     : آرام باش وزبان به کام گیر...همین خود نگفتنت بیش تر دل آزار بود.

سمنبر    : اکنون که شنیدید.چه بدی دراین خواست دلم است که نمی گذارید سخن

              بگویم ؟

پیلسم     : دیگر از دلدادگی سخن مگو زبان دراز...

جریره   : آرام باشید عمو جان ! تخوار، عمویم آگاهی آورده سپاه ایرانیان به زودی

             به ما نزدیک می شوند .

تخوار   : سپاه ایرانیان ؟ چرا؟ از چه روی ؟

جریره  : پیلسم گرامی فرسنگی دورتر از کلات دیشب را می گذرانده وسپیده دمان ...

             عموجان خود بگویید به تر نیست ؟

پیلسم    : بگذار فرود بیاید .

جریره  : پس تا او بیاید تخوارشترهای آذین بندی شده رابه خانه ارژنگ راهی کنید و

            به خانواده ی ایشان آگاهی برسانید که می خواهیم نخست پذیرای سران سپاه

            کی خسرو باشیم وسپس آن ها را در سور و شادمانی فرخنده ی کلات همراه

            می کنیم . دلواپس نباشند که جشن مان به زودی برپا خواهد شد.

تخوار   : فرمان می برم .(می خواهد برود که فرود به درون می آید.بی درنگ سمنبرازجا

                برمی خیزدوبه اندرونی می رود.)آه این هم فرود.اکنون بروم یا بمانم ؟

جریره  : بمان، ولی سپس شتاب کن .

فرود    : درود برپیلسم بزرگ !

پیلسم    : درود برتو پهلوان ! (یک دیگررا درآغوش می کشند.)

جریره  : فرود، چشم به راه بودیم تا بیایی که داستان آمدن سپاه ایرانیان بشنوی .

فرود    : سپاه ایران؟

جریره  : زمان زیادی در پیش نداریم .عمو بگویید .

پیلسم    : سپیده دمان بود که ناله ی بوق وکوس برخاست وگرُپا گرُپ دردشت پیچید .

            به آنی  گویی  جادو در کار کردند . خورشید ی که به کارِبر د میدن بود به  

            بندگرفتاروآسمان کبود شد. دلم در سینه می تپید که جلوداری رسید وپرسید

            آن جا چه می خواهم ؟ گفتمش خار کنی می کنم وپرسیدم اینان چه کسانیند؟

            پاسخ دادما سپاهیان بی مرگ ایرانیانیم به سرداری طوس پیل نشان. پرسیدم

            به کجاچونین هلهله کنان ؟ پاسخ داد برای سرکوبی افراسیاب به کین خواهی

            پدرکی خسرومی رویم.گفتمش یک پاسخ دیگربگوتابگریزم.آیا بیژن با سپاه

            هست؟گفت هست.وافزودهرکه هستی زود بگریزودرراه گرُدآوران میایست

            که خاک خواهی شد.این شنیده وناشنیده روی برگرداندم وبه تاخت آمدم .

فرود     : پروردگارا ! بیژن به پای خود بدین جا می آید ؟

جریره   : شایان ارزش فرود، کین خواهی برادرت کی خسرواست .

تخوار    : اکنون چه کنیم ؟

جریره   : تو برو پیام ما به ارژنگ برسان .

                                            ( تخوار کرنش می کند ومی رود .)

فرود     : چه پیامی برای آن ها فرستاده اید ؟

جریره   : به زودی جشن مان افروخته تر برپا خواهد شد .

فرود     : مادر!

جریره   : توهیچ مگو.عموی گرامیم، شما نیزخشم خود فروبنشانید وسمنبررا باخودبه

              سرای ببرید.می خواهم بافرود گپ وگفتی داشته باشم.(به ندیمه ها) سمنبررا

              بیاورید.(آن ها می روند.)

پیلسم    : با سپاه ایران چه باید کرد؟

جریره   : هیچ مگر دوستی وهمراهی .

پیلسم    : من با هرکس کنار آیم، بایک تن نمی سازم .

جریره   : عمو! بگذاریدبامهربانی زندگی کنیم .سمنبرنیز بخرداست ومی تواند دوست

              بدارد یاباکسی نامهربان باشد.به ویژه این که دراین دلدادگی یک سرناآگاه

              است ونه اوونه شما ونه ما نمی دانیم آیا آن دیگری هم سمنبررا می پذیرد؟

              شماپیرکلات هستیدوماشکیبایی ازشمامی آموزیم عموجان.شکیبا باشید.

                      (سمنبروندیمه هامی آیند.سمنبرشتابان سوی بیرون می رود.)    

پیلسم    : تا دیداری دیگربدرود! (درپی دخترش بیرون می رود.)

جریره  : (به ندیمه ها) به اندرونی بروید وپوشاک مراآماده کنید.(ندیمه ها کرنش کنان

                می روند.) فرود پسرم،ا کنون آن چه که بسیار چشم به راهش بودم  رخ

            خواهد داد.خسروازمهره وخون سیاوخش پدرتوست وباتوبرادراست واکنون

            برتخت نشسته و نوشاه شده است. اوبه درستی سپاهی بسیج کرده تابه خون

            خواهی پدربروند. پس بهترآن است تو نیزکه دلاوری بی همتا ،به این سپاه

             بپیوندی وخون خواه پدرشوی...هرچند ازدمی که پیلسم آگاهی آمدن سپاه را

            به این سو داد،دلم پرشورشده است.شایدبی گاه چنین آگاهی رسید؛ بگذریم ...

            تو هم خودرابرای پذیرایی از سران سپاه درجشن پیوندآماده کن.

فرود    : مادر فرمان نخست،خواهش دل من نیزهست . به جان رفتن به سپاه را

            می پذیرم. ولی خواستگاری وجشن بماندبرای زمانی دیگر...به ویژه این که

            بیژن با پای خود به این  سو می آید ونمی توان پیش بینی کرد  که چه رخ                   

            خواهد داد.

جریره    : هیچ خوش آیند نیست  باکسی که ندیده ای ونمی شناسی کینه توزی کنی ...

               خاصه آن که او نیز یلی ست درسپاه برادرت .

                          (بانگ بوق وکوس وگرپ گرپ ازدورونزدیک شنیده می شود.)

فرود      : این چه هیابانگی ست لرزاننده ؟

جریره    : سپاه کی خسرو نزدیک می شود .

فرود      : مادرمن که ایرانیان را هرگز ندیده ام وآن ها را نمی شناسم . چگونه بدانم

              چه کسی کیست ؟

جریره    : تخوار همه را به نام ونشان می شناسد.اویاریت خواهد داد. ازاومی خواهم

              بهرام گودرزرابه توبشناساند که اوپشت وپناه سیاوخش بود و اینک  یاوری

              است برای تو و کی خسرو.

                                         (تخوارشتابان به درون می آید .)

تخوار    : بانوی من،جهان ازسم ستوران،زیرپای پیلان، چون دریای نیل شده است ...

             ازبالای دیده بانی نگاه کردم.سی هزار شمشیرزن  بیش بودند... همه زرینه

              کفش وخفتان بسته به میان .

فرود      : زود فرمان دهید گله ها به درون کلات آورند ودروازه ها ببندند.

جریره    : نیاز به این کار نیست. آن ها از دوستانند فرود! تخوار همراه فرود باش؛

              سپاه رابه او بشناسان . به ویژه زنگه شاوران و بهرام گودرز را .

تخوار    : چونان خواهم کرد بانو .

فرود      : مادر دلم بی تاب است .

جریره    : آرامش کن پسرم ... بروید .

 

( تخواروفرودبیرون می روند.جریره آهی ازنهادبرمی کشدوبه اندرون می رود.)

 

 

7

میدان گاه روبروی سرای .فرود وتخوار

به دروازه  و ژولیده  نزدیک می شوند .

ژولیده از دورآن ها را می بیند .

 

 

ژولیده             : افسوس که نمی توانم خرم را هی کنم .

فرود               : سواری که نتواند هی زند، سوار نیست .

ژولیده             : می توانم، ولی پس پس می روم .

تخوار             : پیش می خواهی بیایی که چه ؟

ژولیده            : پیش روی، همیشه با شما ست سردار تخوار .

فرود              : اکنون که پیش می رویم . ( دور می شوند . )

ژولیده            : بسیاری گمان می کنند با پیش نهادن پا پیش می روند. دریغ  که

                      نمی دانند خودرا به فنا نزدیک می کنند ...                  

                                                (سربازی پیش می دود.)

سرباز            : سردار، دیده بانان آگاهی داده اند ...

تخوار            : بس  است سرباز. خود به بالا می رویم و آگاه می شویم .

سرباز            : فرمانبردارم سردار. ( کنار می ایستد.)

فرود              : (از پایین ) هان، دیده بان، چه می بینی ؟

دیده بان نخست : دریایی از سپاهی که سرگرم برپایی خیمه اند .

تخوار            : ( به فرود ) پرسش ندارد. به بالا می رویم و می بینیم .

 

( هردو در کمر گاه راه پله می پیچند.)

 

 

8

سرای پیلسم . هیاهویی ازبیرون به گوش می رسد .

سمنبردستش با زنجیر به پایه تخت بسته شده است .

او تقلا می کند وخود را به زمین  می کو بد .

 

سمنبر   : بازکن پدر... دستم بازکن...این ستمی ست بزرگ که ازپیری چون تو برمنِِ ِ

            جوان می رود.تورابه آفریدگارسوگنداین گونه تنها رهایم مکن... می خواهم

            من هم سپاه ایرانیان ببینم ... تو مگر ...

پیلسم    : ( ازاندزونی بیرونمی آید.) من چه؟ هان؟ چه می خواستی بگویی ؟

سمنبر   : شما مگر دل در سینه ندارید ؟

پیلسم    : زبان در دهانت زیاده است. ( خنجر می کشدوبه سوی ا و یورش می برد .)

سمنبر   : نه ! نبرید ! ( سرخود رادربغل می گیرد . )

پیلسم    : (به اونزدیک می شود و درنگ می کند.) به همان آفریدگاری که تورا ازاودارم،

             باری دیگریاوه بگویی، زبانت از بیخ برمی کنم.

سمنبر  : آخر پدرگناه  من چیست ؟

پیلسم    : خاموش باش .

سمنبر   : گفتید یاوه نگویم، پرس وجو که سزایش زبان برکندن نیست.

پیلسم    : اگرگزافه باشد، چرا هست .

سمنبر   : گزافه نمی پرسم، خواهش می کنم با من آرام سخن بگویید . چندی ست که

            آهنگ نرم سخنانتان رابه گوش نشنیده ام .

پیلسم    : ( نرم می شود .) فرزند دلبندم، دختر یک دانه ام! چرا خشمم برمی افروزی

             تا باتو چونین بیگانه گی کنم ؟

سمنبر   : من نادانم، نابخردم، آ گاهیم نیست... چه کسی بایدبه من بیاموزد ؟ پدراگر

             پرسشی می کنم می خواهم بدانم... شمارا که مردم کلات بخرد می دانند  در

            کنار خود دارم، ولی نمی گذارید بپرسم .

پیلسم    : آخر پرس و جوهای تو کلا فه ام می کند .

سمنبر   : جهان برای کودکان بسیارنا آشناست.تا آشنا شوند، به پرسیدن وپاسخ شنیدن 

             نیاز دارند. من که مادری در کنار ندارم، شما هم که کلافه می شوید پس ...

پیلسم    : بس کن، خون به دلم می ریزی ! بپرس !

سمنبر   : نخست دستم باز کنید .

پیلسم    : نه نمی شود...بازوبسته ماندن دستت پیوندی با بازوبسته شدن زبان و دهانت

            ندارد . اگر پرسشی داری بگو .

سمنبر   : گناه من چیست ؟

پیلسم    : پیش از این پاسخش از من شنیده ای .

سمنبر   : چرا تورانیان وایرانیان چونین دلی پرازکینه  دارند؟

پیلسم    : ( آه می کشد.) تورانیان وایرانیان ؟ داستان درازاست. اکنون سپاه  در پشت

            دروازه های کلات خیمه زده ومن باید درکنار فرود وتخوار باشم .

سمنبر   : کوتاه پاسخم بگویید تا درتنهایی به آن بیندیشم ، با دست بسته .

پیلسم    : ( می اندیشد.) ما درآغازهمه ایرانی بوده ایم . فریدون دادگر بخشی از خاک   

            ایران به توران، پسر میانیش داد واو آن راتوران زمین کرد. توروسلم خون

            ایرج ، برادر کهتررا دراین خاک ریختند و از آن زمان تخم کین میان  این

            دوسرزمین پاشیده شد. وهرازگاه با رخدادی دیگرگونه آتش کین توزی میان

            دودسته زبانه می کشد.افراسیابِ نادان وکی کاووسِ ِنابخرد ، دردو سوی این     

            کشمکش، کسانی چون سیاوخش وهومان و پیران ویسه تباه کردند .

 

سمنبر    : چون برادران گرامیت پیران وهومان به د ست  سرداران ایرانی  کشته 

             شده اند دل بستن به ایرانی گناه است ؟

پیلسم     : دخترکم، راستی را، درمیان ایرانیان بسیاری کسان نیک هستند. همچنان که

             درمیان تورانیان آدمیان پلید هم یافت می شوند. اگرمی گویم نه، تو نباید

             نادیده دل به کسی ببندی که ایرانی ست و از یلان نامداراست ، نه برای آن

             می گویم که او ستمکاره است . مادلمان از آتش مرگ سیاوخش بریان است.

             بیژن جوانمرد وپهلوان است ومن ازهمین می ترسم.نه می خواهم اورادراین

             دیارپایبند ببینم که خدای ناکرده خونش براین خاک ریخته شود، نه تورا  از

             خوددور کنم که تاب وتوان آن ندارم ...

سمنبر    : شما کمربربسته اید تا دوپاره اش  کنید و وارونه براسب بنشانیدش.

پیلسم     : هنگام خشم سخنان درشت از دهان بسیاربیرون می آید.

سمنبر    : دوش رفتید تا با پیکر پاره پاره ی بیژن به کلات باز آیید.

پیلسم     : نمی دانم چرانابخردانه اراده ام ازکف دادم ودست روی تو نازنین گشودم ...

             باید می رفتم تاازاین سختی دورمی شدم...باشنیدن آمدن سپاه ایرانیان همراه

             بیژن به این سو، دیوانه شدم ... نمی دانم چه باید کرد .

سمنبر    : وبه بانگ بلند گفتید ازهرکه بگذرید ازیک تن نمی گذرید .

پیلسم     : یاوه گفتم ... نمی خواهم خون بیژن دراین زمین ریخته شود ؟

سمنبر    : چرا گمان می کنید خون او ریخته خواهد شد؟

پیلسم     : دخترم سمنبر، توزیبایی وجوان وخواستگاران فراوان داری.اگریکی از این 

             میان بررشک خود چیره  نشود،  همان گونه  که گرسیوز نتوانست ، هیچ

             اندیشیده ای چه پیش خواهد آمد؟

سمنبر    : اشاره ی شما به فرود است ؟

پیلسم     : فرود والازاده ی ماست. خویی پاک وسرشتی انسانی دارد...انگار سیاوخش

             است زنده پیش رویمان . ولی او هم انسان است ودل درمهر توبسته دارد.

             انسان آمیزه ای است از شناخته ها وناشناخته ها. آن جاکه می شود از سربر

             کشیدن بدی پیش گرفت چراآن نکنیم ؟

سمنبر    : ولی شما پاسخ دل رابه زبان خرد نمی توانید بدهید.

پیلسم     : دل، دل... کم گوازاین دل، که ما هم خراب د لیم. من دلداده ی مادرت بودم.

             پس ازاوعمرم باتوسپری شده است. چون خردم می گوید، توخوی سرکردن

             بانامادری نداری ...

سمنبر    : خرد می گوید چونین دستم در بند وزنجیرکنی  تا دلم خاموش شود؟ خرد

              می گوید ناخواسته دل ازکسی برکنم وبرکسی بربندم؟خردشمااین می گوید؟

پیلسم     : خاموش شو دیگر...

سمنبر    : مرا به زنجیر ببندید، زبانم برکنید، به بانگ خاموشم کنید، ولی دلم دیدار

              بیژن رامی خواهد ...

پیلسم     : نفرین براین دل ( گریان بیرون می رود .)

 

(سمنبرزمانی کوتاه بانگ می زند.سپس آرام

سربردستانش می گذاردوبه رویافرومی رود.) 

 

 

9

 

رویای سمنبر

  

                    درفضایی تیره وتارسمنبردر لباسی به رنگ شاد و روشن

               به سوی سرداری ایرانی می دود که اودرانتهای تیره گی پشت

               به سمنبردارد.ناگهان رعدوبرقی با صدای مهیب به فضاروشنایی

              می بخشد. رعد با سرداربرخورد می کند واو دود می شود.سپس بر

             همه جاروشنی خیره کننده ای چیره می شود.

                گویی سیاه وبزرگ، غلت زنان به سوی سمنبرمی آید. پس ازدرنگی

            دهشتناک سمنبرمی گریزد.گوی درپی اوغلتان پیش می آید.سمنبرسکندری

            می خورد و به زمین می افتد. گوی از روی اومی گذرد. صحنه یک دست

            سیاه می شود.

 

 

10

سرای پیلسم

 

سمنبر خیس از عرق چشم می گشاید . دستانش در زنجیر است .

 

 

11

بالای دیده بانی روی دروازه ی شهر . دو دیده بان

دردو سو، تخوار وفرود به پایین می نگرند.صدای

مردم شهردرپشت سروازپایین به گوش می رسد  .

 

فرود      : تاکنون این همه سپاهی ندیده بودم .

تخوار    : هرچند به شب نزدیکیم وماندن اینان به آن بهانه است؛ ولی دلم گواهی بد

              می دهد .

فرود      : ( می خندد.) نمی دانم چرا باشنیدن از سپاه ایران ودیدن آنان،هم دل مادرو

              هم دل تو به شور افتاده است .

تخوار     : شاید از آن روست که ما یادمان های  ناگواری داریم .

فرود      : حال که اینان سپاهیان برادرم کی خسرو هستند وهیچ گزندی از آن ها به ما

              نمی رسد .

تخوار    : باشد تا چو نین شود .

فرود      : دیگر برافراختنِ ِخیمه ها به پایان رسیده است . اکنون می توانی بگویی آن

             نشانه ها برفراز چادرها ازآن کیست .

تخوار    : اگرچشمانم یاری دهند .( بادقت می نگرد.) آن درفش پیل پیکررا می بینی؟

فرود      : درفشی که برفراز آن چادر فرونشسته است ؟

تخوار    : همان . آن نشانه ی طوس است .

فرود      : پس طوس سردارآن جاست.چقدرشادمان می شوم چون به خیزی خودرا به

             او برسانم .

تخوار    :آرام باش.آن هادرراه یورش به تورانیان هستندواین جابخشی ازخاک توران.

             چون آن ها خودی ای دراین جانمی شناسند، همه رابیگانه می انگارند. شاید

            هرکس راکه به آن ها نزدیک شود دشمن بپندارند وتیربه سویش نشانه روند.

فرود     : می گویی چه کنیم ؟

تخوار    : گمانم آن ها کلات را دراین فرازدیده اند. باید نخست به بیرون بروی و از

             بلندی خودرابه آن هابنمایانی . بی گمان طوس کسی برای شناسایی پیش

             خواهدفرستاد.ازاین راه می توانیم باآن فرستاده گپ وگفتی زنیم وآگاه شویم

            که بهرام گودرز وزنگه ی شاوران درسپاه هستند یانه ؟

فرود     : پس شتاب کن نشانه هارابازشناس  سپس آن کنیم که گفتی ؟

تخوار   : ( به دقت می نگرد.)آن بیرق که نشان خورشید تابان دارد رامی بینی؟

فرود     : همان که بالای خیمه است؟

تخوار   : همان ! آن نشان فریبرزاست .

فرود     : فریبرزکیست ؟

تخوار   : پسردیگرکی کاووس.

فرود     : پس او عموی من است ؟

تخوار   : چو نین است. ولی مادران فریبرزو سیاوخش یکی نبوده اند .

فرود     : چه باک. خون پدر در رگ آن ها دوان بوده.

تخوار   : می بینم ازخویشاوندیت باایرانیان شادمان شده ای !

فرود     : آن ها دلاورند وپهلوان .

تخوار   : تونیز چون آنانی .

 

(پیلسم به بالای دیده بانی می رسد.)

پیلسم    : چه گاه بزله وخنده است ؟

تخوار   : درود برشما. درکار بازشناسی نشانه ها هستیم .

پیلسم    : نشانه ها چونین خنده دارند؟

تخوار   : نه. دیدن برق شادی درچشمان فرود به گاه گفتن ازعمویش فریبرز.

فرود     : نمی شود مادرم عمویی چون شما داشته باشدومن نه. عموجان شما نیز پیش

             آییدودراین کاریاریمان دهید.

پیلسم    : کس به تر از تخوار نمی تواند این کار انجام دهد . ( می خندند .) او سال ها

            با سیاوخش بوده و همه ی آگاهی را از او آموخته است .

فرود    : پس بگو تخوار!

تخوار   : (نگاه می کند.)آن درفش ماه پیکر، نشانه ی گستهم است. ببرتیره ازآن شیدوش

             وگاومیش نشانی برای فرهاد وگرگ تیره، ازآن  گیوسترگ؛ وآن پلنگ،

             سرو پیکرگراز، ازآن ریونیز.

                                           ( سکوت می کند.)

فرود     : چه دیدی ؟

تخوار   : نشان بیژن را .

فرود     : بیژن ؟

پیلسم    : بیژن ؟ چه نشانی دارد؟

تخوار   : درفش پرستاره .

فرود     : درفش پرستاره ؟

                                                 ( سکوت)

پیلسم    : نمی خواهی کارت پی بگیری ؟

تخوار   : چرا .( نگاه می کند .) شادمان باشید، نشانه های بهرام وزنگه رانیز شناختم .

پیلسم    : کدام است ؟

تخوار   : آن گورپیکرنشانه ی زنگه ی شاوران است وآن غرُم نشانی ازبهرام.

             (مکث می کند.) فرود چرا خاموشی ؟

فرود     : هیچ . بگو اینک چه کنم .

تخوار   : تا هوا تیره نشده است به بیرون دروازه رووبرفرازبه گونه ای بایست وخود

            را بنمایان تا سپاه تورا بیند. ما درهمین بالا می مانیم تا  بینا شویم برهرآنچه    

            پیش خواهدآمد.

فرود     : اگر طوس ازخیمه ی ستاره نشان کسی برای شناسایی فرستاد چه؟

پیلسم    : کینه توز مباش فرود !

فرود     : خود می دانید او چه آتشی درمیان مان برپا کرده است .

پیلسم    : آتش خشمت فرونشان .اگرخطایی هم رخ داده، بیژن ازآن به دوراست.سمنبر         

            سودای دل دادگی دارد نه او .

فرود     : عموی مادرم راچه شده است ؟ خودآرام شده اید ومرابه آرامش می خوانید؟

پیلسم    : اگرپیری مرا فرسوده تا توان خویشتن داری ازکف بدهم، تو هنوز جوانی و

            می توانی خویش دار باشی .

فرود     : نمی فهمم!نکندماه مانده ومابه دورش می چرخیم که چونین به تندی وارونه

            می شویم!عمو جان به آنی رفت وبازگشت چه شد که این گونه  سخن

            می گویید؟

تخوار   : پیلسم دانای ماست . به او گوش بسپار فرود.

فرود     : که چه شود؟به گوش مادربرسانیدتادرخواستگاری دختر ارژنگ شتاب کند؟

پیلسم    : فرود، چرخ بازیگرهرگونه بچرخد، سمنبرباتو همسرنمی شود.

فرود     : چه ؟ انگاردیوانه شده ام . سخنان ناسازگارمی شنوم .عموی مادرم تادیروز

            مراهمچون دامادخوددرکنارش می نشاندواینک...عمو جان یکباره روزگارم

           سیاه می کنید که چه ؟

پیلسم    : سیاهی ازروزگارت دورباد ! سمنبربه تو مهری برادرانه داردوبس .

تخوار   : این راپیش ازاین شنیده بودی.

فرود     : ( دیوانه وار ) پس بگویید مردم شهر هلهله کنند وساز بکوبند. فرمان دهیدهم-

             اکنون پیکی به خیمه گاه ایرانیان رود وبیژن راآراسته به این جاآورندوجشن

             برپا کنید. این جامانده ایم که چه ؟ سمنبرشوی برگزیده وبرگزیده اش به این

            سوی آمده است.چه نیک.هیچ جادوگری چونین افسون نمی سازدکه سمنبر..

پیلسم    : دخترمن جادوگر نیست فرود!

فرود     : (درنگ می کند.) اوفرشته است عمو جان ! ( می رود.)

تخوار   : می ترسم آسیبی به خود برساند .

پیلسم    : آرام باش پیرمرد.

تخوار   : نمی دانم جریره این داستان می داند یانه؟

پیلسم    : کدام داستان ؟

تخوار   : که سمنبررابخشیده اید وپاسخ فرود این گونه می دهید؟

پیلسم    : من نه سمنبر بخشیده ام و نه پاسخی درشت به فرود داده ام. تنها ترسم ازاین

            است که بیژن ناجوانمردانه کشته شود وتلاش می کنم ازآن پیش گیرم .

تخوار   : پس بایدجریره نیزآگاه شود. برویم.توبااوگفت وگوکن ومن پی فرودمی روم.

پیلسم    : باهیچ کس گفت وگویی ندارم . من این جا می مانم تاببینم چه پیش خواهدآمد.

تخوار   : مابه زودی بازخواهیم گشت. (می رود.)

 

 

(  پیلسم تنهامی ماندوبه افق چشم می دوزد. )

 

 

12

سرای جریره – جریره باندیمه ها یش. ندیمه ها

چند دست پوشاک آماده کرده اند . ولی جریره

در اندیشه نشسته است .

 

ندیمه 1    : بانو، گمان کنم این رنگ به شما بیشترمی آید.

ندیمه 2    : یا اگرآن را نمی پسندید ، دوخت این یکی دلپسند است .

جریره     : بس است. آن ها را کناری بگذارید... نمی دانم چرا این گونه ملول شده ام.

               دل درسینه ام بی قراری می کند .

ندیمه 1   : ازشادی زیاد ی ست بانو.

ندیمه 2   : یا شاید دلتان تاب خوش حالی از همزمانی آمدن سپاه کی خسرو وبرپایی

              جشن فرخنده را ندارد.

( سربازی به درون می آید. )

سرباز    : درود بربانوی کلات !

جریره    : هان، چه شده ؟

سرباز    : ازسپاه طوس کسی بالاآمد وباسرداران، فرود وتخوار، گپ وگفتی داشت

               واینک به این سرای می آیند. گفتند به شما پیام دهم آماده باشید.

جریره   : بسیارخوب . ماآماده ایم . برو .(سرباز می رود.)

ندیمه 1    : یعنی کیست بانو؟

ندیمه 2    : گمان می کنیداز آشنایان است یابیگانه ؟

جریره     : ایرانیان همه از آشنایانند.

ندیمه 2    : نه، می خواستم بگویم گمان می کنید تخوارآن ها را شناخته یا نه.

جریره     : اگراین همه هیاهو نکنید ومراهم نگران نسازید، همه چیزبه زودی روشن

                می شود.

ندیمه 1    : مابمانیم یا برویم ؟

جریره     : پوشاک ها را بردارید وبه اندرون بروید.

(ندیمه هامی روند.درهمین زمان فرود وتخواروبهرام به درون می آیند.)

فرود       : مادراین پهلوان رامی شناسی؟

بهرام      : درود بربانوی گرامی، جریره ی ارجمند.

جریره    : درود بربهرام گودرز، بزرگ پهلوان .

فرود      : پس شما به یک نگاه همدیگررا شناختید!

بهرام      : کورشود چشمانی که آن همه زیبایی را دیده باشد وبه یاد نیاورد.بانو چرا

              این همه شکسته شده اید؟

جریره    : روزگار، شادابی همه می گیرد پهلوان. به ویژه روزگار ناشادی که ما

              سپری کرده ایم .

تخوار    : تا به دیدرس رسید او را شناختم .

فرود      : نمی دانید با دیدن او چه شوری یافتم .

بهرام     : طوس از دامنه به فراز نگاه کرد وکسی دید. به گمان این که تورانی ست

              برای راه گیری، مرا برای شناسایی او فرستاد. آخر می دانید که درراه

             رفتن برای سرکوبی افراسیابیم .

فرود     : ولی مادر، اودرشناسایی من تردید دارد.

بهرام    : این جوان پای می فشرد که فرود فرزند سیاوخش نامداراست .

تخوار   : پای نمی فشارد سردار، راستی را می گوید .

جریره   : چرا پهلوان تردید دارد؟

بهرام    : بانو، اگر او به راستی فرود است می دانید که باید نشانی داشته باشد .

جریره   : دارد . تخوار بازوی چپ فرود را به پهلوان نشان بده .

( فرود پیش می آید.تخوار بازوی اورا عریان می کند وبه بهرام نشان می دهد.)

بهرام    : پرودگارا ! این همان گل عنبری ست که باید باشد . ( کرنش می کند.) دیگر

            بخت ایرانیان بلند شد . کی خسرو برادری همچون فرود دلاور دارد . بایداین

            مژده به سالار سپاه برسانم . ( می خواهد برود.)

تخوار   : درنگ کن . بگذار ما نیز با تو نزد طوس بیاییم .

بهرام    : نه. طوس سردارِ بسیار بی خرد است.او مرا فرستاد تا این جوان را دست 

            بسته یا گردن بریده نزدش ببرم . نخست باید او را آگاه کنم که شما کیستید و

            سپس نزد تان باز می گردم تا همراه شویم .

            ( می خواهد برود که از رفتن باز می ماند.) این را هم بگویم رسم طوس به هنگام

           آشتی، باز پس فرستادن من است.اگر دیدید باز گشتم، دنیا به کام است. ورنه

           چون آمدنم به درازا کشید وکس دیگرازکوه بالا آمد، بدانید طوس بر سر قهر

            با شماست .

فرود    : آن گاه چه کنیم ؟

بهرام   : خود چاره اندیشی کنید . ( راه می افتد . )

تخوار  : با فرود تا دروازه همراهت می آییم .( هر سه می روند . )

جریره  : ( بی تاب می نشیند .) طوس به کی خسرو خیانت نخواهد کرد.

 

13

سرای پیلسم . پیلسم دست سمنبر می گشاید.

 

 

پیلسم    : بهرام گودرز برای شناسایی فرود به نزد جریره رفته است .

سمنبر   : دستم گشودید سپاسگزارم . دلم را چه ؟

پیلسم    : مخواه از خوی خوش من بیشتر بهره برکشی . با من از دل مگو .

سمنبر   : پس با که بگویم پدر ؟

پیلسم    : آن چه باید پیش خواهد آمد .

سمنبر   : پس بنشینم به امید پیش آمد؟

پیلسم    : اکنون جای این گفت و شنود ها نیست . من باید بروم . کلات برای پذیرایی

            از ایرانیان به من نیاز دارد .

سمنبر   : من هم به یاری شما نیاز دارم .

پیلسم    : کدام یاری ؟ که بنشینم پای دلت تا سخنان جوان سرانه برایم بگویی؟

سمنبر   : مگر شما جوان نبوده اید؟ مگر مادرم جوان نبوده اند ؟ آن زمان شما سخنان

            جوان سرانه تان را به گوش هم زمزمه کرده اید . اینک من چه کنم ؟

پیلسم    : آتش به جانم نزن دختر.کاش مادرت جوان مرگ نمی شد تااینک یاورت بود.

سمنبر    : اکنون شما یاریم کنید .

پیلسم     : چه می خواهی ؟

سمنبر    : آزادیم را .

پیلسم     : تو دیگر دربند نیستی دخترم .

سمنبر    : بند تنها غل وزنجیر نیست .شما مرا دربند مهر خود کرده اید .

پیلسم     : کدام پدری ست به فرزند ش مهر نورزد .

سمنبر    : پاس دار مهرورزی شما هستم . تنها می خواهم بگذارید خود برای آینده ی

             خویش بیندیشم .

پیلسم     : سمنبردخترم،این چه سخنی ست می گویی؟اگربدانی چه اندازه دوستت دارم

             وبه آینده ات وسرنوشتت می اندیشم، بی گمان چونین بیگانه ام نمی انگاشتی

سمنبر    : بیگانه نیستی پدر.من پاره ای از جان وتن شما هستم . می دانم . ولی این که  

             نگذارید به اراده ی خود رفتار کنم ، سخت است .

پیلسم     : (سکوت می کند .) تو آزادی دخترم، آزاد .( می رود .)

سمنبر    : ( تنها ) آزادم ، آزاد.( می خنددو دورخود می پیچد.) آزاد؟ خدای من اینک  چه

               کنم ؟ آزادم .( می نشیند.) نه، چرا بنشینم ؟ ( برمی خیزد. ) باید کاری  کنم.

             ( دورخود می چرخد.) ولی چگونه کاری ؟ راستی می خواهم چه کنم ؟

              آزادم ولی ... ( می نشیند و گریه می کند . )

 

14

چادرطوس .

 

  طوس    : هیچ از گودرزیان بر ما نرسد جز درشتی وگردنکشی .

بهرام     : این سخن ها ی دل گداز بگذار و راستی پیشه کن ، طوس !

طوس    : از کی سپاهی گران به شه هان پند می دهند که ما نشنیده ایم ؟

بهرام     : پهلوان ،چون ازایران رهسپار شدیم، کی خسرو ترا گفت ازراه سپید کوه

             سوی توران مروتابا فرود وسپاهش برمخوریم که اوجوان است ودارای بُرز

             وگُُرز.گوش مسپردی.اینک می گویمت اوراکه درستیغ می بینی فروداست .

             یاپذیرایش شوچون پدر،که خودمهرپدرندیده یا بگذارو بگذر، سرمی پیچی...

             این همه خودرآیی،چرا ؟         

طوس    : یاوه بس کن بهرام . هیچ ازمن شنیدی تابا آن گردن افراز سخن بگویی ؟

             گفتمت بی گفت وشنود دست آن خیره سربربند وپیش آر.توچه کردی ؟

             زاغچه ای را شیرپنداشتی وترسیدی.

بهرام    : ترس؟

طوس    : همین . ترس .

بهرام    : پهلوان، به بانگ بلندمی گویمت او فرود است ونشان اندرنژاد کاووس وکی

            قباد دارد.اوپورشه زاده سیاوخش است. به گوش گیر !

طوس   : به گوش گیرم؟نکند پس ازآن باید خیمه ها براندازیم وروی برگردانیم وخوار

            بگریزیم ؟ چون مارمولکی تمساح جلوه کرده است .

بهرام    : طوس دلاور، نخست من هم  چون تو پنداشتم خردک شرری ست با فخر

            پرفروغ .نارسیده سرزنش بارش کردم وخوارش نمودم .ناگه نعره برکشید :

            گواژه چرا؟ مگرزبانم به درشتی گردیده است که درشت می شنوم ؟ زمین

            زیرپایم لرزید که این غرش شیر بود دربیشه ی شکار. با خود اندیشیدم جگر

            دلاوران دارد ونژاد ه می نماید . گفت فرودم . خندیدم که  گمان کردم فریب                

            ازآستین  بیرون کشیده. دربرابرش پای فشردم  که نیرنگ ننماید . همراهش

            تخوار بود که رهنمود تابه سرای جریره رفتیم . با دیدن بانو جریره راستی

            چون خورشید درخشید .

طوس   : او وهر آن کس که دربالای کوه ست راه برما بسته اند تا به توران  گذرمان

            نیفتد.همینک پیری چون توخواهد دیدکه به بانگی چند ده تن خواستار رفتن

            وآوردن سرمی شوند.

بهرام   : خیرگی مکن طوس ! فرود جوانی ست پیکارجو.هرکس جزمن به او نزدیک

            شود به تیرش ازپای درخواهد آمد.

طوس   : وه که بزدلانی چون گودرزیان درسپاه ایران ا ست .

بهرام    : گرد بلوا وآشوب مگرد طوس !

طوس   : بس است پند دادن. ما اینک درراه کارزاهستیم وتنها شمشیرفرمان می راند

            نه زبان .

بهرام   :شادمانیمان تباه می کنی طوس.کی خسروازکردارت به خشم می آیدبی گمان .

طوس   : ترسیده ای ومی لرزی . پیرشده ای بهرام . کمرازسنگینی جنگ افزارسبک

            کن ودرگوشه ای بیاسای .

بهرام    : طوس ! یک بارسخنان کی خسرو ناشنیده انگاشتی و به این سختی  گرفتار

            آماده ایم . تورابه خورشید ومهر سوگند این کلات ومردمانش فراموش کن .

             امشب را بیاساییم و فردا راه خود پی گیریم .

طوس  : که گویند طوس به پیامی ترسید وچون پیرزنان درپشت سپاه پنهان شد و

           گریخت ؟

بهرام  : چه کس گوید؟

طوس  : گودرزیان .

بهرام  : این همه باخاندان من لجاج مدار. ماهمه کمربسته درپیشگاه کی خسرو وسالار

           سپاهش هستیم .

طوس  : باز نیرنگ.بازدستان . باهمین فسون کاری ها فرمانروایی ایران پس از نوذر

           به من نسپردید که سالار فرزندانش بودم . وپس از کی کاووس نه مُهربه نام

           من ونه به نام فرزندش فریبرزدید تا اکنون مرا واورا هم دُون خود بشمارید.

بهرام  : با خشم به گذشته منگر. رآی همگان چونین می خواست که شد . اینک مرا

          بفرست تا فرود را به نزد ت آورم . فرود خود خواهان دیدار باتوست . او

          آماده ی رزم است درکنار سپاه ایران .

طوس  : گوش طوس نمی شنود جز به کارگیری فرمانش .

بهرام   : سخنان مرا خوارمدار . فرمان به درستی بده به جان می پذیرمش .

طوس  : فرمان درست ما آوردن سرِسرکشان است وبس .

بهرام   : اوف برتو طوس ! ( می رود .)

طوس   : های، یکی تیز چنگ میدان دیده می خواهم اکنون .

 

 

15

سرای پیلسم .- سمنبر کنارپنجره نشسته است    

می اندیشد وسوزنی می دوزد.فرود به درون

می آید وآرام می ایستد و محو تماشای سمنبر

می شود . سپس سرفه می کند و سمنبرازجا

می جهد.

 

فرود   : دخترغمگین افسانه ی شاه پریان برمن می بخشاید نابه هنگام زری دوزیش

           برهم زدم .

سمنبر : زری دوزی نیست ، سوزن دوزی است این .

فرود   : هرچه. بادستان تو زرزری می شود.

سمنبر  : چونین بی هنگام این جاچه می کنی ؟

فرود   : چه باید بکنم ؟

سمنبر  : فرود! می دانی همچون برادرگرامیت می دارم و دردل آرزوی می کردم تا

           هرچه زودتر به خلوت ببینمت ودرد دل بگویمت .

فرود   : عمو جان نگران حال پریشان تو بود . از من خواست به دیدارت بیایم تا پیش

           از آمدن سپاهیان کی خسرو به میهمانی کلات با تو گپ زنم .

سمنبر  : پدرم بسیار نیکخواه ست . فرود باید تاکنون دانسته باشی ...

فرود   : دلدادگیت به بیژن را. ولی تو هم ازدرون من ناآگاه نیستی.

سمنبر  : فرود، تومی توانی بگویی کین توزی خواهی کرد، آتش به جان اوخواهی

           زد، بی هوشداری سرش خواهی برید، هرچه از دستت برآید خواهی کرد .

           ولی من به تومی گویم، سمنبر تنها خواستار بیژن است و فرود را تا آن هنگام

           که را د مردی ست شجاع، همچون برادر دوست خواهد داشت .

فرود   : سمنبر! درمیان گروه زنان، دختری چونین بی پرواکه تویی، هیچ ندیده ام.

سمنبر  : من از پدر دستور آزادی ستانده ام .

فرود   : آزاد باشی برای خون به دل کردن ؟

سمنبر  : خون به دل که ؟ چه کس دلش پر ز خون است ؟

فرود   : من.

سمنبر  : نه . من .

فرود   : سمنبر، تو از من بخواه درآب دل نهنگ بشکافم، به جان می پذیرم وبیم به دل

           راه نمی دهم و جگربزرگ نهنگان برایت می آورم . بخواه سپیدکوه جابه جا

           کنم ، برشانه برمی کشمش وهرآن جا یی که توبخواهی می گذارم.چشم عقاب

           ازمن بخواه ، بال سیمرغ آرزو کن ، ولی ازمن مخواه دل ازتو برگیرم .

سمنبر  : تو والایی فرود. تردید ندارم هرآن چه گفتی می توانی به انجام رسانی . ولی

           خواست من کوچک تر ازاین سخن هاست . چرا نا توانی نشان می دهی ؟

فرود   : دل بر کندن را خوار می شماری ؟

سمنبر  : من از تو نمی خواهم دل از من برگیری ، که من دلم همیشه درپیش توست .

           چرا نمی خواهی بدانی خواهران وبرادران نیز می توانند دلداده ی هم باشند و

           آرزوی خوش بختی برای یکدیگردر دل بپرورند.

فرود   : آخر به من بگو بیژن چه دارد که من ندارم ؟

سمنبر  : اوراندیده ام.گمان هم نمی کنم توازاوکم داشته باشی . ولی می خواهم درکنار

           بیژن بیاسایم.اگرمرا دوست داری آرزویم برآورفرود! چون ایرانیان به کلات

           آمدند ، با بیژن مهربان باش . از پدرم بخواه آسایش مارا فراهم کند .

 

سکوت.

سمنبر  : چرا لب فرو بستی ؟

فرود   : این آخرین سخن توست ؟

سمنبر  : فرود، چونین اشک درچشم مگردان.من همیشه توراخندان دیده ام و شاد

            می خواهم .

(  سربازبه شتاب به درون می آ ید .)

سرباز  : درود! تخوارپیام داده هرچه زودتربه دیده بانی بروید، سردار.

فرود    : چه شده ؟

سرباز  : سواری پوشیده در آهن، عربده جویان سینه کش کوه را می پیماید.

فرود    : یعنی چه ؟ بهرام گودرزنیست ؟

سرباز  : از گفته های تخوار وپیلسم دانستم این پیک آشوب است .

سمنبر  : پروردگارا !

فرود    : تو بازگرد، به شتاب خواهم آمد .( سربازمی رود.)

سمنبر  : سخن ازآشوب است ؟

فرود    : بهرام گودرزگفت هرکه جزمن بیاید نشانه ی نیک نیست.( می خواهد برود.)

سمنبر  : فرود!

فرود    : چیست ؟

سمنبر  : بیا دست نیایش برآوریم .( هردو زانو می زنند .سمنبر می خواند وفرود آمین

               می گوید.)ای یزدان پاک، آفریننده ی خورشید ومهر، گرداننده ی چرخ آسمان     

           وزمین، نگهدارنده ی نیکی وبدی، پدید آورنده ی آب و باد و خاک ،آشوب

           وگرفتاری ازاین دیاردورکن .آشتی دل ها بخواه .خون از کس مریزاد . دردل

           سینه مشکناد.دورباد سخنان پرباد . دورباد اهرمن خویی . رفتار ها نیک باد .

           گفتارها نیک تر .کردار ها نیک بادا . ( برمی خیزند .) اینک شتاب کن .

فرود    : ( درراه می ماند .) سمنبر، این نیایش به روانم آرامش داد.

سمنبر  : پذیرفته ی آسمان باد.

فرود   : دیدار با بیژن نزدیک است. در نخستین نشست دوستانه، داستان  دلداگیت

           می گویم وخواستار پیوندتان می شوم .

سمنبر  : فرود!

فرود    : خدا نگهدار .( می رود .)

 

سمنبر چرخ می زند وبه زمین می نشیند . سوزنی

بر می دارد  و با زمزمه ای  دلنواز  می دوزد .

  

16

برج  دیده بانی –  فرود  و  تخوار در

بالا،هلهله ی سپاه ایران درپشت دیوار.

 

نگهبان نخست  : سردار با دروازه ها چه کنیم ؟

فرود              : آرام باشید وبه کار خود بپردازید .

نگهبان دوم      : این سوارچونین که پیش می آید، نرسیده به بالا، به دروازه یورش

                      می آورد . چه کنیم ؟

فرود              : بایستید وراه دروازه فرو بندید.

تخوار            : گواژه می گوید، بی پدر .

فرود             : اوکیست تخوار ؟

تخوار           : ریونیز، داماد طوس .

فرود             : اینک چه باید کرد؟

تخوار           : برای آن که جگر طوس بسوزد ، ازپایش درآر فرود .

فرود             : تخوار! هیچ اندیشیده ای پس از آن چه خواهد شد؟

تخوار           : اکنون هنگام رویارویی بااین بد دهان است وبس .

فرود             : چون ازپای درآورمش کارزاری پیش خواهدآمدمیان ما وسپاه ایران .

تخوار           : امانش مده ! بسیار نزدیک شده است .به تیری وکمانی ، سوار واسب

                     رابدوز به هم فرود .

فرود            : من جنگ نمی خواهم .

تخوار           : اینک درنگ بی جاست . بزنش به تیرتا طوس بداند این دژِ شیران  

                    است ، بزن .

( فرود تیری درکمان می گذارد.)

 

17

سرای جریره – پیلسم وجریره به گپ نشسته اند.

 

جریره       : خواب دوشین بی تا بم کرده است.

پیلسم         : هیچ دلت را به خواب مده . چه خوش باشد وچه پر هراس  و تلخ .

جریره     : ولی ...

( سرباز به درون می آید .)

سرباز     : کشت ، کشت همه را.

پیلسم       : که ؟ چه ؟

جریره     : چرا چونین بی اشاره به درون آمدی ؟

سرباز     : ببخشایید بانو ! فرود ریونیز، داماد طوس را به تیری بکشت.

پیلسم       : خداوندگارا !

سرباز     : ازپس او زرسپ آمد ، او راهم از پای بینداخت .

جریره     : زرسپ که بود .

سرباز     : گفتند پسر طوس بود .

جریره     : دیدید عمو !

پیلسم       : ( به سرباز) تو برو.( سرباز می رود.)آشفته مشو دخترجان . من می روم

               تا ببینم این چه داستانی ست که رخ داده است .

جریره     : برایم آگاهی بیاورید.

پیلسم       : به زودی . (می رود.)

 

(جریره ازپای درمی آید . ندیمه ها که از هنگام آمدن سرباز

گوش ایستاده  بودند ، کنار جریره می آیند و می نشینند.)

 

 

18

بالای دیده بانی – فرود و تخوار در

تکاپوهستند.پیلسم به نزدآنان می آید.

 

پیلسم       : این داستان چیست که ولوله برپاکرده است ؟

تخوار      : اینک هنگام جُستار نیست پیلسم . طوس به سوی ما یورش آورده است .

فرود       : این دیگری رابنگرید چه توفانی در پی سم اسبش به آسمان تنوره می کشد.

               کیست اوچونین پیل پیکر وآهن پوش ؟

تخوار     : او همان طوس است .

پیلسم       : نه . از پای میندازش فرود . او سردار کی خسرو ست .

فرود       : اسبش سرنگون می کنم .

 

 

19

پایین دروازه

نگهبان نخست  : زد، زد ...

نگهبان دوم      : از اسب سرنگون شد.

فرود              : ( از بالا ) دروازه ها را ببندید .

نگهبان نخست  : بوی آتش و دود می آید .

نگهبان دوم      : شتاب کن مرد ، تا دیو دیگری یورش نکرده، دروازه راببندیم .

                      دلم بیزار است از هرچه خون وآتش .

پیلسم             : ( ازبالا ) به نزد جریره می روم .( پایین می آید.)

 

 

20

چادر طوس-  طوس خاک آلود درگوشه ای

             افتاده است.بهرام به درون می آید.

 

بهرام          : اوف بربی خردان .

طوس         : اگرسرت برگردنت سنگینی نمی کند ، آرام باش بهرام ! خونم به جوش

                  آمده وپرده ای سرخ چشمانم را پوشانده است .

بهرام         : پس برخیز ببین اسپ گیو نیزازپای درآمد.

طوس        : گیو هم ؟

بهرام         : گفتمت یارای برابری بااورانداریم .

طوس        : پس این چند صد ده تن سپاه به چه کار آید مرا؟ دربوق بدمند وبرکوس

                 برکوبند تاکلات از جای برکنندکه دیگرنه نامی ازآن ها ماند نه نشان .

 

(بیژن به درون می آید.)

 

بیژن        : نه سالارسپاه ! هنوزمن به میدان نرفته ام .

بهرام        : بیژن ، دردت می دانم وغمخوارت هستم .ولی ...

بیژن       : پهلوان ، مگربیژن نباشدکه سالاران لشکرایران چونین خوارمایه شوند .

               آن هم به دست یکی ترکِ تازه رُسته جوان .

بهرام      : جوانان خوارمشمار که خود نیزجوانی همتای فرود.

بیژن       : مراننگ باشد همتایی ترکی چون او .

بهرام      : اوبرادر کی خسرو است، بیژن !

طوس     : هرکه خواه گوباش . بود او ننگی ست دردامان ایرانیان .

بیژن      : اینک هنگام  کارزار من است با او تا خونش نریزم، دست ازپی اش

              برنمی دارم .

بهرام     : شما را به یزدان بگذارید من روانه شوم واوراچون برادری کوچک به نزد

             شما آورم .

طوس     : که چه شود؟ دراین پیرانه سری به ریش سپیدان بخندد ؟

بیژن      : آمدن وزنده ماندن اوپاسخ خون ریونیزوزروسپ وآبروی گیواست یاپالایش

              دهنده ی ننگی که برسالارپهلوانان رفته است ؟

بهرام     : من ازهمان نخست طوس راگفتم بدنتابد بااین جوان که چون دیدمش فهمیدم

             نشان ازسیاوخش دارد وبازوی یل سیستان .

بیژن      : باشد تادرپیکاربامن نیز این همال و کوپال به کارآیدش .

طوس     : زره سیاوخش و ساق بند زرین به تن و پای بیژن کنید... برو پهلوان و

               سرآن خیره سر برایم بیاور.

بهرام     : دیگر نمی مانم.به سوی کی خسرو خواهم رفت ودادخواهی خواهم خواست

طوس    : تونیزبرو بیژن ... آخرین پشت وپناه سپاهِ نگران مایی، برو .

 

 

21

سرای جریره – جریره و

سمنبروپیلسم وندیمه ها .

 

پیلسم     : نبایدبگذاریم پای ایرانی به کلات برسد .

جریره   : آتش جنگ افروخته شد.عموجان، یاران رابسیج کنیدبرای نبردی تاپای جان.

سمنبر    : پروردگارا ! چرامی خواهید چونین شود؟

جریره   : من این نمی خواستم .

پیلسم     : من هم . فرمان نا بخردانه ی تخوار کاربدین جا کشاند .

جریره   : شایدخوداوهم نمی دانست چه در پیش خواهد آمد.

سمنبر    : راه دیگری بجویید که از خون ریزی پیش گیرد.

پیلسم     : دیگربزرگان سپاه ایران زخم خورده اند یا ازپای درآمده اند.آنان چون

              ماری هستند  زهرفشان؛ خیز برخواهند دا شت .

سمنبر    : دخترعموجان، این آتش مردان افروخته اند و ما زنان می توانیم خاموشش

              کنیم .

جریره   : چه می گویی؟

سمنبر    : یا خودهمچون همسرسیاوخش به نزد ایرانیان بروید وقدبرافرازید یامن رخ

             می پوشانم وبه خیمه گاه طوس می روم ... اگرشما فرمان دهید.

( دو مرد به درون می آیند .)

مردنخست : بانو! بااین غوغایی که درکلات برپا شده ، ارژنگ چاره می خواهد.

مرد دوم   : بارشترها درپای خانه اش نهاده ایم .

جریره     : برویدواورابگویید،این کارمی ماند تاپایان این آ شوب.(مردان بیرون میروند.)

       عموجان شما هم یاران بسیج کنید وازفرود بخواهید به نزد  من بیاید.

(پیلسم می رود .)

سمنبر      : پاسخم ماند روی سنگ!

جریره     : بماندتا بافرود رآی زنی کنم .( می رود به درون .سمنبر حیران می ماند.)

 

 

22

دربرابر دروازه ی کلات - تخوارنگران ایستاده است .

فرود      : دررا بگشایید.اسب بیژن بیرون دروازه نگه دارید وبگذارید خوداوبه درون

              بیاید.                             ( پیلسم می رسد .)

پیلسم     : ( به تخوار ) فرود چه می کند ؟

تخوار    : بیژن بیرون دروازه است .

پیلسم     : بیژن ؟

تخوار    : فرود نخواست گزندی به او برسد.می خواهددوستانه باوی گفت وشنودکند.

(بیژن به درون می آید.)

فرود     : درود بریل جوان،بیژن پهلوان !

بیژن     : چه جای درود است دراین آشیانه ی مرگ. تو فرودی ؟

فرود     : فرودم ؟

بیژن     : دیگر نخواهی بود .

فرود     : آرام باش پهلوان. خواستم به درون آیی برای دوستی .

بیژن     : دوستی میان من وترک بی آزرمی چون تو، کنج هیچ آسمانی نبشته نیست،

             بی چاره !

تخوار   : تندی می کنی جوان .

فرود     : شمارابه یزدان پاک مارابه خودبگذارید .من بااو سخن می گویم و بس .

پیلسم     : مادرت چشم به راه توست فرود.

بیژن     : بگویدش دیگر اورانخواهددید.

تخوار   : گزافه مگو !

فرود     : آرام باشید .با بیژن به بیرون دروازه می رویم تا هم درخلوت گفت وگو کنیم

             و هم ایرانیان ببینندکه او زنده است هنوز.

بیژن     : آنان تردیدندارند که من لاشه ات برزمین می اندازم وبازمی گردم .

تخوار   : برسنگ باد سرپرباد.

فرود     : مابه بیرون می رویم .( می روند.)

تخوار   : ( به دیده بانان )ازبالا بپاییدشان.چشم ازآنان برنگیریدمگرگزندی برسد.چون

             بیژن خواست خطایی کند، به تیرش بیفکنید .

پیلسم    : چاره چیست ؟ پس من هم به فرمان جریره یاران کلات بسیج می کنم .

                                               ( می روند .)

23

بیرون دروازه .

 

فرود     : کمی نخروش تا داستان برایت بگویم .

بیژن     : تازه جوانی وچون پیران دستان داری !

فرود     : این نه دستان است که داستان دلدادگیست .

بیژن     : به گاه نبرد ، سخن ازشمشیروتیر به  تا دل ودلبر!

فرود     : این همه بانگ مزن ... درکلات دختری ست دلبندتو ...

بیژن     : چه یاوه ها!

فرود    : یاوه نیست این.سمنبردخت عموی مادرم، خورشید کلات است وماه شب ما..

بیژن     : چونین ماه وخورشیدی ندیده ام تا کنون .

فرود     : اوهم تورابه روی ندیده است .

بیژن     : پس می خواهی بااین داستان سرایی ها،شب سپرگیردوجان خسته وارهانی؟

فرود     : به میهمانی کلاتیان بیا بیژن.سمنبربادیدنت خشنودمی شودوتونیزازدیدن او

             شادمان .

بیژن     : گمان مکن فریبت خواهم خورد.

فرود     : برویم به نزدطوس. پایش خواهم بوسید وهمراه اووبهرام به کلات باز

            خواهیم گشت وتوباسمنبر آشنا خواهی شد.

بیژن     : چون طوس ببیندت،خونت خواهدریخت ومن بی نصیب ازاین افتخارخواهم

             شد.

فرود     : بیژن !این همه کج متاب ... من سرجنگ ندارم .

بیژن     : پیداست ازبه خاک وخون کشیدن سران ایرانی!

فرود     : ما دربرابربهرام گودرزپیشانی برزمین ساییدم .او مارابه نشان نیاکانمان

             بازشناخت .مابه خون دل کلات برپا ساخته ایم وداشته ایم . چگونه پای

             بیگانه ای بی چشم زخمی به این خاک برسد؟

بیژن     : خاک کلات درتوبره می کنم وسرت برای طوس می فرستم تاآرام شود.

فرود     : به کدامین گناه ؟

بیژن     : به خون خواهی ریونیزوزرسپ، به گناه برخاک زدن اسب طوس وگیو.

             بس نیست ؟

فرود     : آنان باخشم به مانگریستندوچونین شد .بیژن توبه مهر نگاه مان کن .

بیژن     : فرمان ازطوس دارم . تا به خونت نیالایم ناسپاس سالارسپاهم .

فرود    : بیژن، به سمنبربیندیش.اوتمام دل وایمان من بود.سال ها مهرش درسینه

            پروریدم . چون سخن ازتو به میان آورد وازدل سپردگیش به توگفت ازمهر

            خود بریدم وبااو پیمان کردم درنخستین دیدارباتو ازدلدادگیش بگویم وکار

           پیوند میان شما هموارکنم.

بیژن    : مردان پیکاربه گاه نبرددم ازتیغ وگرزوسپرمی زنند وبس.همین آن ودم است

            که سپاه ایران یورش آورندوکلات باخاک یکسان کنند. چه جای سخن از مهر

            ومهربانی ؟

                                           (سکوت)

 

فرود   : پس آخرین سخن مرابشنو ای تندخوی ! من فرودم .پسر سیاوخش .تنها دل

           خوشی جریره . تابدین سال برآمدم جزگرد راستی ودرستی نگردیده ام که

           نشان ازپدر برده بودم . اگرخونی ریخته ام برای پاسداری ازاین سرزمین

           بوده است وبس . اگردل از مهری کنده ام نشان بالایی عشقم بوده است وبس .

           اینک در برابرتو شمشیرازکف وامی نهم تا سمنبربی بیژن نشود.

 

(شمشیرمی اندازد.)

 

 

24

سرای جریره .

دیده بان     : بانو بانو...

جریره       : چه شده است ؟

دیده بان     : شرمم باد، فرود ، فرود .

جریره       : چه شده ؟

دیده بان     : کاش به دنیا نمی آمدم یا کاش کورولال می بودم تا نبینم وناچارشوم

                 بگویم چگونه فرود شمشیراز دست به زمین هشت وتیغ بیژن سینه اش

                 درید .( می نالد و خود می زند.)

جریره      : ( بانگ می زند .) فرود ... ( ساکت می ماند .)

سمنبر       : چه شده ؟ (سکوت ) چه شده است ای جوانمرد؟

دیده بان    : بیژن نا جوانمردانه سینه ی فرود درید.

سمنبر      : وای ... ( ندیمه ها وای می کنند.)

(تخواروپیلسم به درون می آیند.)

تخوار      : سپاه ایران یورش آورده اند .

پیلسم       : بیژن، فرود بردست گرفته وبه درون کلات گام گذاشته است .

جریره     : ازکلات بیرونش کنید .

(همه می روند جززنان .)

جریره     : شیون نکنید...بروید .

(ندیمه ها گریان می روند.)

سمنبر     : ( خود را در آغوش جریره می اندازد . ) چه کنیم ؟ چه کنم ؟

سمنبر     : فرود...

جریره     : نامش بر زبان میاور... ( سمنبر را نوازش می کند.) این دست که اکنون برسر

                تومی نشیند سال ها سراونوازش کردوبه من آرامش داد.ولی اینک سنگینم

              می کند.(دست سمنبررامی گیردوخیره به انگشتان اومی شود.)به هنگام زایمان انگشت

              کوچک ونازکش درزعفران فروبردم وبرپای نامه گذاشتم وبه نزدسیاوخش

              فرستادم تا بداند باوجود خُردسالگی، فرزندش به دنیاآوردم...انگشت خُردش

              زعفرانی بود. چندی بردهان  گذاشتم واو در چهره ام خندید ... سال ها ...

(سرباز به شتاب درون می آید.)

 

سرباز   : بانو جنگ تن به تن شده است؛راه بربیژن نمی توان بست.اوسوی شمامی آید

سمنبر   : نگذارید ، جلویش بگیرید .

سرباز     : باکدام توان ؟

(بیژن فرود برسر دست دارد در آستانه پیدایش

می شودوروی به سپاه پشت سرخودفرمان می دهد.)

 

بیژن     : هیچ کس از سپاه ایران به درون نیاید .( خود آرام پیش می آید.)

سرباز   : بیرون شو ای پلید ...

بیژن     : آرام ازسرای درشو تا زبانت ازحلقوم بیرون نیاوردم. بیرون !

(سربازترسان بیرون می رود .)

بیژن     : این فرود واین من، بیژن. خاتون این سرای کیست ؟

جریره   : ای سنگدل، این فرود است یا دل پاره پاره شده ی خاتون ؟

بیژن     : ( فرود را زمین می گذارد ودربرابر جریره کرنش می کند.)   برمن ببخشایید خاتون .

سمنبر   : خاک برسرشده ایم.فرودچون لا له ازخون سیاوخش روییدوچونین پرپرشد.

جریره   : ازمویه چه سود ؟ نفرین کن بربیژن .

سمنبر    : نفرین براو که نامش شوم شد دراین سرزمین .

بیژن     : زبان بگیرید که من پارسایم وازنفرین بیم ناک .

جریره   : این است نشان پارسایی ؟

بیژن     : من فرمانبربودم وچاره ای جزاینم نبود.

جریره   : شاهکارت رانمایاندی.اینک مانده ای نازشست بستانی یاخون مارا؟بریز،

             پاداشی جز تف برچهره ات نداری. تف برتو !

بیژن     : بدان تاکنون بی تاب خفت وخواری نشده ام ومخواهید بی تابم کنید . که من

             آمده ام بگویم فرود پیش ازمرگش پیامی برای شما داشت ...

جریره   : آیاگوشی درتوبرای شنیدن بود؟

بیژن     : اودربرابرمن شمشیر فرونها د تا بزرگیش دریادها بماند. گفت شما کاری

              کنید تاهیچ کس ازکلاتیان زنده برایرانیان نماند.هیچ ذره ای ازخاک کلات

              بی بوی آتش به مشام نرسد.گفت بادختری به نام سمنبر دیدارکنم .

سمنبر    : ( اززیر پوشاکش دشنه ای بیرون می کشد .) دیدار تا رستاخیز . ( دشنه در سینه ی

                   خودفرومی کند وبرزمین می غلتد .)

جریره   : ( او را دربرمی گیرد .) سمنبر این چه کاری بود که کردی ؟

سمنبر    : مگرپیام فرود نشنیدید ؟ ... من به خواست اوتن دادم ... دخترعمو ..جان ...

              کلات راباآتش بسوزان .( می میرد.)

بیژن     : باید ازکسی یاری خواست . ( می خواهد برود.)

جریره   : هیچ کس رانمی خواهیم . حتا شمارا ... ازاین جابیرون شو .

                                        (بیژن کرنش می کند ومی رود.)

 

جریره   : ( برای نخستین بارفغان می کند.) فرود ... سمنبر ... فرودم...آی فرود،فرود

              گیسوانم درپرورش تو سپید شد فرود...

                                                 (ندیمه ها به درون می آیند .)

ندیمه 1  : بانو... بانو...

ندیمه 2  : ( جیغ می کشد. ) چه می بینم ؟

جریره   :  ( استوار ) بروید وبه تمام زنان ودختران کلات بگویید خود را ازبام  به زیر

              افکنند وشما نیزهمان کنید که شنیدید.

ندیمه 1  : این چه فرمانی است بانو؟

جریره   : کلات رابه آتش بسوزانید...(مویه می کند.) این خواست فرود است فرود ...

ندیمه 2  : ولی دشواراست .

جریره   : دشوارترازاسیری به دست دشمن نیست .

ندیمه 2  : اینان ایرانیانند، بانو!

جریره   : نابخردترین شان اینانند که مارادرخون نشانده اند ... بروید وفرمان برید .

             ورنه ناچار خودبه سراغشان خواهم رفت وسینه هاشان خواهم درید. خواه

             شما باشید یا دخُت ارژنگ.بروید.(ندیمه ها می روند.)ای آتش مهر چرا دیدگانم

             خشکانده اید ؟ چراچونین سنگدلانه این جایم نگاه داشته اید؟چرا توانم نیست

             تاازپیکر عزیزانم دیده برگیرم ؟

( سربازبه درون می آید.)

سرباز   : بانو همه نابود شدیم ... کلات در آتش می سوزد ...

جریره   : چرا، چرا ... ( دشنه بیرون می کشد وسینه خود می شکافد .)

سرباز   : وای، بانو ... ( به بیرون می گریزد . ) یاری، یاری ...

    

 

 

25                     

میدان گاه -دودو آتش همه جاراپوشانده است. جنازه ی سرداران

کلات به ردیف گذاشته شده است.سه تابوت بر شانه ی

سربازان حمل می شود وبه میدانگاه می رسد. درآن ها

جریره و فرود  و سمنبر آرمیده اند . آن ها را به زمین

می گذارند .

بیژن     : فرمان دهید اینان راگرامی بدارند وبه آیین یزدان پرستان به خاک بسپارند.

              بربرج وباروی کلات نگاه بان بگمارید تا از سوخته سرای پاس  داری

              کنند.( بالای سر آن ها قرار می گیرد .) به یزدان سوگند که ما را گریزی از

              سرنوشت نیست ... هرچند شوم وناگوار .

                                      ( ژولیده سواربرخرمی رسد.)

ژولیده    : سرنوشت چیست ؟

بیژن      : توکیستی ؟

ژولیده    : همیشه پیچیده ای درشولایی از خون وآتش .

بیژن      : گمان می کردیم کلاتیان همه خود رانابود کرده اند .

ژولیده    : این که می بینی بودِ بودنیست...مانده ایست ازپیچاپیچ زمان تاداستان سرای 

              تلخ همیشه تاریخ باشد. باچشمی گریان به روی کرد و کارامروزوچشمی

              دیگرخندان به روی ناآمده های فردا.(ازکنار تابوت ها می گذرد.) اینان همه

              دلداده بودند . ( روی به بیژن ) تو دل درسینه داری ؟

بیژن     : دل؟

ژولیده   : به زودی ازکف می دهیش هوشدار!

                                                         (می رود.)

پایان .