نمايش‌نامه

 شب يلدا

 براساس داستان " سراسر حادثه " اثر : بهرام صادقی

  نوشته : عبادالله كريمي

آدمها :

بهمن

احسان

بهنام

مادر

مهاجری

خانم مهاجری

درويش

علی

ايرج

« صحنه اول »

     [ اطاق نسبتاً بزرگی از يک خانه قديمی - روبرو سمت راست پرده ای بر در صندوق خانه آويزان است - درسمت چپ کتا بخانه کوچکی قرار دارد – بين در صندوق خانه و کتابخانه سماور وبساط چای – بر ديوار سمت چپ روبروی در ورودی يک رف بر ديوار تعبيه شده است که روی آن راديوی بزرگی به اضافه يک چراق گردسوز و يک آينه و دو شمدان و يکی دو قاب عکس قرار دارد – چند پشتی در اطراف بر ديوارتکيه دارد – اينها به اضافه يک بخاری بين رف و کتابخانه وسائل صحنه را تشکيل می دهد – صبح است مادر  کنار بساط چای نشسته است – بهمن برادر بزرگتر سر پا مشغول ور رفتن با راديو است – بهنام برادر کوچکتر روبروی احسان تکيه داده بر ديوار سمت چپ مشغول نوشتن چيزی است - ]

بهمن :                  امشب بايد به رسم قديمی همه مستاجرها را برای شام دعوت کنيم

بهنام :                   ( سر بلند می کند ) ... به چه مناسبت ؟

بهمن :                  امشب شب يلدا ست

بهنام :                      خوب باشه ... امشب هم مثل هر شب ديگه بالاخره صبح ميشه ، حالا چند دقيقه ديرتر ... ولی بالاخره صبح ميشه ...

بهمن :                     اولاً که شب يلدا يک شب تاريخی است ... ثانياً اين بهانه ای است که يک شب ديگه با ديگران دور هم جمع بشيم و از تنهائی کوفتی فرار کنيم

بهنام :                      پس تکليف درسهای من چی ميشه ... هر شب همين بساط است ... فقط بهانه اش فرق می کنه ... اول شب بحث سياسی ميفرمائيد ... ميگم به جهنم بگذار هر چه می خواهند فرياد بکشند و به سر و مغز هم بکوبند... بعد کارتان به دعوا می کشد... باز هم ميگم به جهنم ... آن وقت آقای مهاجری ميايد صلحتان می دهد ... تازه اول معرکه است ... احسان خان با آن صدای معرکه شان مثنوی ميخوانند...  جنابعالی هم با دهنتان تار می زنيد ... مادر بيچاره به آشپزخانه پناه می برد و بنده هم سر حل يک مسئله ... يک مساله دو مجهولی ساده مثل خر در گل می مانم ...

احسان :               ( نگاهی می کند )

                           عيب رندان مکن ای زاهد پاکيزه سرشت          که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت

                           من اگرنيکم اگر بد برو خود را باش                   هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت

بهمن :                     ( با تمسخر ) ... پس درسهای من چی ميشه ... درسهای من ...( عصبی است )... ای کاش درس خوان بودی ... آن وقت دلم نمی سوخت ... وقتی پای سوادت می لنگه و نمی تونی مسئله ات را حل کنی تقصير ديگران چيه ... صد دفعه گفته ام...  بازم ميگم ... ميتونی

                            انبار را برای خودت درست کنی

مادر:                       ( نگران )... بهنام ... بهنام ... امان از دست تو ... امان از دست لجبازی های تو ... آخه تو چرا بايد هميشه صبح و ظهر و شب سر يک چيزی دعوا راه بيندازی ؟ ... آدم با برادر بزرگترش که جای پدرشه اينجوری حرف ميزنه ؟

بهنام :                      ( تحمل از دست داده )... بابا ... انصاف... عدل ... انسانيت ... دموکراسی ... سوسياليزم و هر چيز ديگری که فکر کنيد غير از اينه که شما می گيد ... يک لحظه به فکر من باشيد شما هيچکدامتان درس نداريد ... مسئله نداريد ... احسان خان صبح تشريف می برند شرکت و پشت ميز می نشيند و ظهر هم تشريف فرما می شوند منزل و سرشونُ می کنند تو مثنوی  ... آقای بهمن خان هم توی اداره شون چند تا نميشه ... برابر قانون نمی تونيم... همچين کاری انجام بديم... تحويل ارباب رجوع ميدن و برمی گردن و ميرن سراغ راديو ... هيچکدامتان حاضر و غايب نداريد ... ناظم نداريد ... موقع امتحانتون هم نرسيده ... اصلاً خانم والده سرکار شما که طرف ايشون رو می گيريد بفرمائيد ببينم سال چهارم رياضی شوخی است ... نه خودمانيم ... جواب بديد ... بفرمائيد اين مسئله فيزيک ... مطلوبست تعيين چگالی ... خيال می کنيد تعيين چگالی آسان است ، يا اصلاً شيمی ... مثلاً... اين فرمول گسترده جسمی را که بدست می آوريد بنويسيد ... فرمول گسترده ... من ، من چطور بنويسم ، من سرم پره از صدای راديو مسکو ... يا صدای آمريکا ... يا بی بی سی ... يا مهمان مياد يا شب چله است ... يا کوفت ... يا زهرمار ...

بهمن :                     ( عصبی )... می تمرگی ، خفه می شی يا نه ... يک وجبی کره خر ... صدبار بتو گفتم ... برو توی انبار آنجا را خالی می کنيم ... برق می کشيم ... گفتی آزمايشگاه می خوام ... گفتم اونجا را آزمايشگاه کن تاريک خانه کن ... مرکز مطالعات علمی کن ... آقای مخترع ...

                           ( مسخره می کند )... آقای انيشتن ... اونجا بيست و چهارساعت اختراع کن ...( تمسخر را بيشتر می کند )... من ماشين نفتی ساخته ام ... من دوربين آفتابی ساخته ام ... تو غلط کرده ای ... تو به اندازه گاو هم نمی فهمی

مادر:                       ( ميانجی ) ... يواش تر... يواش تر ... اول صبح ، روز شنبه ... مردم چی می گن آنهم سر چی ...

                            هيچ ... خدایا اين چه زندگی من دارم ... کاش می مردم و راحت می شدم

احسان :                جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه                      چون نديدند حقيقت ره افسانه زدند

بهمن :                     همه دنيا درس می خوانند ولی هيچ کس از اين ادا اوصولها نداره ... من بايد توی اين خونه به همه حالی کنم که بزرگتر و کوچيکتر يعنی چه

بهنام :                      مگه من مرغم که برم توی انبار ... مگه من صندلی کهنه ام ... چطور ميشه اگر يکی از اطاقها را اجاره ندين ... من اگر وسيله داشتم ... اگر لوله آزمايش داشتم ... اگر بورت و پی پت داشتم تاحالا صدتا اختراع کرده بودم ... بله ، مسخره کنيد ... انيشتين را هم مسخره کردند        ... اديسون را هم مسخره کردند ... شما هم آقای احسان خان همه اش حافظ و مثنوی

                           بخوان ... آره ... مسخره کنيد

مادر:                    آخه چطور می تونيم يک اطاق به تو بديم ... اين همه قرض داريم ... با اين مخارج ... با اين گرانی .. به تو اطاق نداده هشتمون گرو نه مونه ... چطور می تونيم به تو اطاق بديم ... بيا برو ... بيا برو تا

                            مدرسه ات ديرنشده ...دِ برو دِ ...( بهنام چند کتاب بر می دارد – مادر او را به بيرون هدايت ميکند)

احسان :                هرکه نقش خويشتن بيند در آب                   برزگر باران ، گازر آفتاب

بهمن :                 ( در حال خروج نگاه تحقيرآميزی به احسان مياندازد )... مادر... بگو از سر شب بيان

مادر:                    باشه

                           [ نور ميرود – پايان صحنه اول ]

« صحنه دوم »

                  [ صحنه همان صحنه اول است – زمان شب است – مقداری ميوه  در ظرفی کنار بساط چای قرار دارد – بهمن با راديو ور می رود – احسان پائين پای او نشسته مثنوی می خواند - بهنام کنار در ورودی نزديک صندوق خانه مشغول خواندن درس است – صدای پارازيت ايستگاه های مختلف راديو بر صحنه حاکم است ]

بهنام :                                                                                                                                              ( کتاب را بگوشه ای پرتاب می کند )... نه ... نمی شود ... مسخره بازی است ، بی عدالتی است... فاصله شيئی تا تصوير غلط در می آيد... معلوم است ... معلوم است ... بايد غلط در بياد ... من نمی تونم کار کنم ... نمی دونم فردا جواب معلمم را چی بدم ... مرده شور اين شب تاريخی را ببرد ... فاصله کانونی را در آورده ام ... اين همه زحمت کشيده ام ... اين راديوی لعنتی نمی گذارد ... آخر اين برنامه های مزخرف چه شنيدنی داره ؟

احسان :           ( سر از روی کتاب بر می دارد )... داداش بهنام ... يواش تر ... يواش تر ... ما آبرو داريم ... اگر تو نمی خواهی بشنوی تقصير ديگران چيست ... من هم بدم مياد ... اما حق ديگران را رعايت می کنم ...آزادی را بايد رعايت کرد

بهنام :                                                                                                                                          آزادی را باید رعايت کرد ... بله ... اما فقط من بايد رعايت کنم ... اين چه آزادی است که شما ازخودتان در آورده ايد 

احسان :           ( بی ارتباط به موضوع ) ... گاهی بايد انقلاب مثبت کرد و گاهی منفی ... مولوی انقلاب منفی کرد و پيروز شد ... اما اشتباه ما در اين بود که اصلاً انقلاب نکرديم ... نه منفی نه مثبت  

بهمن :                                                                                                                                             ( صدای راديو را تا به آخر بالا می برد ) ... روشن می کنم ... پيچش را تا ته باز می کنم

                            همه برنامه ها را می گيرم ... دلم می خواد اين مزخرفات را بشنوم ... شما همه روشنفکر شما همه مشکل پسند ... من مبتذل ... احمق ... مرتجع ... ولی اينجا هر کس حقی دارد اگرنمی تونی تحمل کنی گورت رو گم کن ... انبار هست ... انبار هميشه مال توست

مادر :                                                                                                                                              ( سراسيمه وارد می شود )... چه خبره ... باز چی شده ... صدای راديو را کم کن ...

                           ( خود به طرف راديو می رود آن را می بندد – چند ضربه به در می خورد – آقای مهاجری و زنش به درون ميايند )

مهاجری :              باز دعواتون شده ... آنهم شب به اين خوبی ... حيفتون نمی آيد ... نه واقعاً حيف نيست

مادر:                    بفرمائيد آقای مهاجری ... بفرمائيد خانم ... بفرمائيد نزديک بخاری هوا سرد است

مهاجری :                ( بهمراه زنش به سمت بخاری رفته کنار آن می نشيند ) ... بله سرد است ... خيلی سرد است ... يک سالی همين وقتها ما به کرمان می رفتيم وسط راه ماشين خراب شد

مادر:                   احسان برای آقای مهاجری و خانم چائی بريز... ( احسان اطاعت می کند )

مهاجری :             پس درويش خان و علی آقا

بهنام :                  آنها هم تشريف می آورند

خانم مهاجری :      به ايرج خان هم گفتيد

مادر :                  بله بهشون گفته ام

مهاجری :                بله عرض می کردم ... بعد امراء قزل باش جمع شدند ... همه شان با لباده های دراز و ريش پهن

مادر :                  تو راه کرمان ؟

مهاجری :             بله ... آه ... نه ... نه ... می بخشيد ... داشتم می گفتم ماشينمان خراب شد ... ما با چند تا از رؤسای

                           دادگستری رفته بوديم .. هم برای گردش هم برای کار(چند ضربه به در می خورد صدای درويش)

درويش :              ياا... سلام عليکم ... ( بهمراه برادرش علی وارد می شود )

مادر :                  سلام درويش خان ... بفرمائيد بالا پيش آقای مهاجری ... علی آقا شما هم بفرمائيد ...( همه بجز بهنام و خانم مهاجری و مادر بپا خاسته اند – درويش سمت راست نزديک در صندوق خانه می نشيند – علی نيز سمت چپ نزديک بخاری جای می گيرد )

درويش :              ممنون همين جا خوبه

مهاجری :             پس ايرج خان کجاست ... ما کی روی ماه ايشون رو زيارت می کنيم

درويش :              ا... علم ما هم مثل شما بی خبريم هنرمند گوشه گير من کم ديده ام

علی :                   ما که چند روزی است که اصلاً نديديمش

درويش :              انقدر محجوب و سر بزير و کم حشرو نشر که توی اين يک سالی که اينجاست ما هنوز توی اتاقش را نديده ايم

علی :                   اخوی درست می فرمائيد ... ما با اينکه همسايه ديوار به ديواريم نمی فهميم کی مياد کی ميره ...

                            ( چند ضربه به در می خورد )

احسان :               اينم ايرج خان ...

ايرج :                  ( وارد می شود ) ... سلام

همه :                   سلام

مهاجری :             سلام گل گلاب ... داشتيم کم کم نگران می شديم

ايرج :                  لطف داريد آقای مهاجری

بهمن :                 بيا اينجا ايرج خان

ايرج :                  (پائين در ورودی می نشيند – پايش را دراز می کند ) ... ممنون همين جا خوبه ... می بخشيد من پام درد می کنه

احسان :               ايرادی نداره راحت باش ... مادر ... حالا که ايرج خان هم تشريف آوردند چطوره سفره رو بندازی

مادر :                  همين الان تا تو يک چائی برای آقايون بريزی من غذا رو ميارم ...( خارج می شود )

                           [ نور می رود – پايان صحنه دوم ]

« صحنه سوم »

                           [ صحنه همان صحنه – يک ساعت بعد – تنها طرف ميوه ای به وسط اطاق آورده شده ]

مهاجری :             خيلی خوب بچه ها ...خيلی خوب... اميدوارم که اين اجازه رو به من بدهيد که به شما بگويم " بچه ها "... من عجب آدم فراموش کاری هستم ... هميشه از شما اجازه می گيرم ، اما چه کنم ... من شما را فرزندان خودم حساب می کنم ... چقدر خوب بود اگر... بله ، اگر بچه داشتم ... الان به سن و سال بهنام خان بود و حتماً با هم دوست می شدند چون او هم به رياضيات علاقه داشت

علی :                   رو چه حسابی اين حرف رو می زنيد آقای مهاجری

مهاجری :             به علت اينکه من خودم به رياضيات خيلی علاقه داشتم

علی :                   عجب ... می خواهيد بفرمائيد چون شما به رياضيات خيلی علاقه داريد اين اخلاق به بچه تان هم سرايت می کرد

مهاجری :             بله همه چيزش به خودم می رفت ... من زمانی ورزشکار بودم ... خانم می داند ... ميلهائی داشتم که در کرمانشاه ساخته شده بود ... بعد از مدتی که ورزش کردم يک سرما خوردم و دير به اداره رسيدم ... اتفاقاً همان روزی بود که دزد جنايت کاری را دستگير کرده بودند و جناب وزير برای تماشا می آمد ... از فردايش ورزش را ترک کردم

درويش :              چطور شد که عرق خوری را ترک کرديد ؟... قبل از آن بود يا بعد از آن ؟

مهاجری :             قبل از آن ... درست وقتی با خانم عروسی کرديم ... فردايش مرحوم ابوی شان که آدم متدينی بودند فرمودند دست از اين کار بکش ... اما ... ما دست نکشيديم ... که بعد معلوم شد خدا کفاره اش را برايمان معلوم کرده ... بچه دار نشديم که نشديم ... سال بعد من در حرم حضرت امام رضا توبه کردم ... سرم را به ضريح گذاشتم و گريه کردم و از ته دل گفتم خداوندا ديگر عرق نمی خورم ، در عوض بچه ای به من بده

خانم مهاجری :      ( متأثر )... اما خدا نخواست ... بی خواست خدا يک برگ هم از درخت نمی افتد

مادر :                  بله ... وقتی خدا نخواهد بهترين دکترها هم عاجز می شوند ... خيلی خرج کرديد ؟

مهاجری :             همه دکترهای شهررا ديديم... چه قديمی ها ... چه جديدی ها... چقدر پول داديم... چقدر خرج کرديم

خانم مهاجری :      چقدر دعا گرفتيم ... چقدر سر کتاب باز کرديم

بهنام :                  شش پنج تا ... خدايا شش پنج تا ميشه چند تا ؟

مهاجری :             من باز فراموش کردم ... می خواستم بپرسم برنامه امشب چيست ... پرت رفتم ... اما تقصير خودتان است ... اينطور نيست ؟

علی :                   بله... همينطوره

مهاجری :             من پيشنهاد می کنم علی آقا همان آواز هميشگی " شب های گلو بندک " را برايمان بخواند... ايرج خان هم اگر ممکن است تارشان را بياورند ... گر چه تا حالا ما را لايق ندانسته اند که يک پنجه برايمان بنوازند ... درسته که من و خانم حالا متدين هستيم ... ولی خوب... ما هم در دوران خودمان چه بزمهائی که نداشتيه ايم ... موسيقی از نظر بنده و خانم اصلاً اشکال نداره

خانم مهاجری :      بله ... ما شش خواهر بوديم وسه برادر ... مرحوم پدرم خيلی امروزی بود ... هر کدام از ما را گذاشت تا سازی ياد بگيريم ... من ضرب و آواز ياد گرفتم ... عصرها وقتی دور هم بوديم می زديم و می خوانديم ... مرحوم ابوی ...

مادر :                  خدا بيامرزدش

علی :                   خدا همه اسيران خاک را بيامرزه

خانم مهاجری :      خدا رفتگان شما را هم بيامرزه ... بله مرحوم ابوی يک گوشه می نشست و گوش می داد و می گفت : " آدم روحش تازه ميشه "

درويش :              اينطور که معلومه مرحوم ابوی خيلی روشنفکر بوده ... اينجور آدمها کم گير می آيند

مهاجری :             خوب ايرج خان تار چطور شد

ايرج :                  تار نم کشيده آقای مهاجری ... بعلاوه دستم هم درد ميکنه

بهنام :                  آقای مهاجری شما جای پدر من ... من توی اين خونه بدبخت شدم ...هرچی به اينها ميگم يکاطاق بمن بدين ، آنجا درسم را بخوانم ... مسئله هايم را حل کنم ...آزمايشگاه داشته باشم .. اختراع کنم ... بگوش کسی فرو نميره... نتيجه اش چيه .. شارگرد سال چهارم رياضی نميدونه شش پنج تاچندتا ميشه

احسان :               مواظب عينکت باش نيفته

بهنام :                  من اصلاً اين شب چله را نمی خوام ... من ميرم تو آشپزخانه درس می خوانم من به محروميت عادت دارم ... ( خارج می شود )

بهمن :                 ( در حال ور رفتن با راديو ) ... می بخشيد آقای مهاجری ... يک کم خل است

مهاجری :             بچه است

خانم مهاجری :      شما هم زياد سر به سرش ميذارين

علی :                   خشک است.... خشک

درويش :              هنوز به عوالم ما نرسيده ... هنوز نمی دونه عرفان يعنی چی

                           ( احسان اشاره به مادر می کند – مادر متوجه می شود و به طرف در خروجی می رود )

مادر :                  با اجازتون من هم ميرم آشپزخونه به کارهام برسم ... خانم مهاجری شما اينجا می مونيد ؟

خانم مهاجری :      ( متوجه شده )... نه من هم با شما ميام ...( بهمن صدای راديو را بلند می کند )

 راديو :                " ريودو ژانيرو – يوناتيد پرس " امروز اعلام شد که مسابقه بزرگ فوتبال که قرار بود بين دو تيم

                           برجسته آمريکا و شوروی به عمل آيد انجام نخواهد شد ... اگر چه هنوز از حقيقت قضايا اطلاع    صحيحی در دست نيست اما طبق اظهار مقامات محلی اين وقفه به علت آن است که يکی از تيمها از

                           به رسميت شناختن داور بين المللی خودداری کرده است.. اخبار جهان را از بی بی سی می شنويد

درويش :              وقتی ديدند شکست می خورند ... فوراً از شناختن داور خودداری کردند ... کاملاً معلوم است که اين کار رو تيم آمريکا کرده برای اينکه ...

احسان :               برای اينکه هميشه همينطور بوده ... امپرياليزم يعنی همين ...نفت ها را می بلعند و بازارها را در دست می گيرند... سيگار وينيستون که قاچاق می کنند ... ميدان فوتبال را هم      می خواهند قبضه کنند

درويش :              ز بد اصل چشم بهی داشتن                         بود خاک بر د يده انباشتن

علی :                   قربون خودم که هيچ وقت از کار سياست سر در آوردم ... نه کاری به کارش داشته ام اصلاً عقيده ام اينه که مردم عادی نبايد تو کار سياست قاطی بشن ... بهتره هر کسی سرش به کار خودش باشه

مهاجری :             بهمن خان لطفاً صداش رو بلند کن تفسيرش را بشنويم.( بهمن صدای راديو را بلند می کند)

راديو :                 ناظران جهانی عقيده دارند تأثير اين واقعه در روابط بين المللی آشکار و واضح است توپی که قرار بود با آن بازی شود درحقيقت به مثابه وزنه ای بود که می توانست در کفه ترازوی سياست جهانی سنگينی خود را به نحوه بارزی به اثبات برساند ... اگر چه هنوز معلوم نيست که کدام کشور با خودداری از به رسميت شناختن داور به بحران اوضاع کمک کرده است ... اما می توان گفت که روسها بار ديگر نشان دادند که ... ( بهمن راديو را خاموش می کند )

بهمن :                 بفرمائيد از اين بهتر ؟  روسها به محض اينکه ديدند شکست می خورند توپ را به هوا پرتاب کردند

                            بعد هم گفتند داور را قبول نداريم ... لابد اين است معنی همزيستی مسالمت آميز...

                           (رويش به طرف علی است )

علی :                   عرض کردم که... بنده در سيا ست وارد نيستم ...آدم بی طرفی هستم ، چرا از من می پرسيد؟

بهمن :                 ( به طرف ديگران بر می گرد )... از شما نپرسيدم ... از اين آقايون پرسيدم از آقای احسان خان

                            و جناب درويش می پرسم ... جوابتان ؟

مهاجری :             ملاحظه بفرمائيد ... اين موضوع حتی در دادگستری هم سابقه دارد ... يعنی کسانی که در حقوق وارد

                            باشند می فهمند که آمريکا طرفدار عدالت است چرا؟ ... برای اينکه می توانست به تنهائی بازی را ادامه دهد ولی اينکار را نکرد...چون دموکراسی اينطور حکم می کند... برای اينکه در فوتبال اگر طرف مقابل حاضر نشد ... ادامه بازی خيانت به عدالت است

احسان :               ( کلافه)... بگيد بدونم ... من جواب  شما را بايد بدم يا برادرم را ... اين طور که بحث نمی کنند ... من تمرکز افکار خود را از دست ميدم

بهمن :                 ( پرخاشجو)... جواب بنده ... جواب بنده را حضرت اخوی ...اين همه اردوگاه کار اجباری درشوروی برای چيه... تا کسی جيک بزند می برندش به سيبری يا تبعيدش می کنند به کوههای اورال .. شکمشان که سير نيست ، بيچاره ها فقط سيب زمينی می خورند ... کفش هم ندارند ... می ماند آزادی ...آنهم که ملاحظه می فرمائيد به چه وضعی در آمده است

احسان :               منبع اطلاعات شما کيه ؟... کجاست بهمن خان ..(ايرج آهی می کشد وسری تکان می دهد)

بهمن :                 منبع اطلاعاتم ؟... همه راديوهای آزاد ...همه روزنامه های ملّی...عکسهای حقيقی و فيلمهای مستند

احسان :               بفرمائيد منابع خبری امپرياليستی ... نه خير آقا ... اينها هيچ کدام صاحب صلاحيت نيستند ...

                           قلم در دست دشمن است ... ( رو به درويش ) ... اينطور نيست ؟

درويش :              دقيقاً همينطور است ... قلم در دست دشمن است ... بهتر از اين نميشه گفت

علی :                   از من نشنيده بگيريد ... چون من بيطرفم ... اما به عقيده من ممکن است در اين قضيه دست انگليسی ها در کار باشه

مهاجری :             ( متعجب ) ... چطور ؟ ... يعنی آنها بازی را عقب انداخته اند

علی :                   عرض کردم من قصد اظهار عقيده ندارم ... چون من بيطرفم سرم تو لاک خودمه ... کاری به کار کسی ندارم ... اما يک مثل معروف دارند انگليسا که ... تفرقه بيندازو ...

مهاجری :             بيندازو حکومت کن... آفرين ... خيلی به دلم نشست ... حتماً آنها انگولک کرده اند

درويش :              بهتره به حقايق عينی توجه داشته باشيم

احسان :               بله... اقتصاد ما سالم نيست ... جوانهای ما را فيلمهای ويدئوئی فاسد می کند...مغازه هامان پر است از لباس و اسباب بازی خارجی ... امپرياليستها ديگر بهتر از اين چی می خواهند... دخترها آدمس می جوند و پسرها دنبالشان می افتند

بهمن :                 به جهنم ... به جهنم ... به کوری چشم امثال شما که برای خارجی ها کار می کنيد و از آنها پول می گيريد... در آمريکا اقلاً آزادی هست ...کسی آقا بالا سر ندارد مأمور مخفی در گوشه و کنار مواظب آدم نيست ... اما در شوروی ... سلمانی کاراگاه... دلاک کاراگاه ... مقاطه کار و روزنامه نگار کاراگاه  ... شوفر تاکسی کاراگاه حتی رئيس پليس کاراگاه آقا ... رئيس پليس       

احسان :               ( عصبی ) ... اينطور نيست... اينطور نيست ... اينها افترا ست ... دروغ است ... توحق داری از منافع خود دفاع کنی ... اين کاری است که سرمايه داری و عواملش درهمه جای دنيا می کنند ... اما من ... ما ... به خاطر انسانيت دفاع می کنيم ... نه برای خارجی ها

بهمن :                 ( ستيزه گر ) ... آره تو بميری ارواح پدر خروشچف

احسان :               خودت بميری ... بدبخت ليبرال ... جيره خوار امپرياليزم

بهمن :                 ( به طرف او يورش می برد ) ... من جيره خوارم يا تو کثافت

احسان :               ( گريبان او را می گيرد ) ... تو و همه اون آشغالهائی که مثل تو فکر می کنند

مهاجری :             ( ميانه را ميگيرد ) ... آقايون ... آقايون بس کنيد ...( آنها را جدا می کند و رو به احسان ) آمريکائی ها هر چه باشند اقلاً خدا دارند، استقفرا... باز هم استقفرا... شوروی ها می گويند خدا نيست ، کشيش ها و روحانی ها را سوار ماشين باری می کنند و می برند به دريا می ريزند ... اينها شوخی نيست آقا

                           .... شوخی نيست...

درويش :              البته آقای مهاجری اشتباه نشود ... ما ماترياليست خدا پرست هستيم

مهاجری :             نا سلامتی ما دور هم جمع شديم که از همنشينی با هم فيض ببريم بهمن خان اون امانتی ها کجاست

بهمن :                 ( با اشاره به صندوق خانه ) ... اونجا تو يخچال

مهاجری :             ( به صندوق خانه می رود و با دو بطر مشروب برمی گردد).. ازاون عرق های آکاردئونی که نيست

بهمن :                 نه بابا ... مطمئنه

مهاجری :             ( با ذوق وشوق ) ... خوب حضرات بفرمائيد جلو ...

                           [ همه بر صحنه بی حرکت می مانند – نور می رود – پايان صحنه سوم ]

« صحنه چهارم »

                           [ صحنه همان صحنه قبلی - مهاجری ، بهمن ،احسان ، درويش ، علی و ايرج در هاله کمرنگی از نور بر صحنه ثابت هستند- در پيش صحنه سمت راست بهنام نشسته و در سمت چپ  مادر و خانم مهاجری – دو نور جداگانه موضعی که بر آنها می تابد آنان را از صحنه جدا می کند ]

مادر :                  چی کار می شه کرد ... جوانند

خانم مهاجری :         آنها جوانند ولی شوهر من پير است ... اون چرا ؟  مگه به درگاه خدا توبه نکرده بود ... برای همينه که ما بچه دار نمی شيم ... اون فقط می خواد منو گول بزنه...روزه می گيره ...نماز می خونه ...زيارت ميره ... همه اش برای اينکه منو گول بزنه ... يک ذره اعتقاد نداره ... اگر داشت ما زندگيمون اينجوری نبود

مادر :                  ( دلداری دهند).. هنوز دير نشده ... خيلی ها بعد از سی چهل سال که اين طرف و آن طرف زدند صاحب بچه می شن... شما ها مگه چند سال دارين ، هنوز جوانيد نبايد نا اميد شد 

خانم مهاجری :     اون اصلاً دلش بچه نمی خواد ... اصلاً براش فرقی نمی کنه...اصلاً براش فرقی نمی کنه

مادر :                  شما فکر می کنيد اگه بچه داشتين راحت تر بودين ... خودتون می بينين که من چی می کشم يک دقيقه با هم نمی سازند ... سالها ست که اينطور است ... باز اگه پدرشان زنده بود

خانم مهاجری :      باز هم سرتان گرمه ... اگر راحتی ندارين در عوض ... آخ ... اگر من فقط يک بچه داشتم

                           [ مادر و خانم مهاجری ثابت می مانند ]

بهنام :                  اينجا تمام استعدادم از بين ميره ...چقدر خوبه آدم صبح از خواب بلند شه دست و صورتش رو بشوره ... صبحانه خورده نخورده ... چه فرقی می کنه ؟ ... بره سر کارش ... اول دبيرستان ... بعد دانشکده ... بعد هم مرکز تحقيقات علمی آنجا همه وسائل از طرف دولت آماده است ... آدم هی مسئله حل می کنه تئوری های مختلف رو بررسی می کنه ... ظهر هم يک ساندويچ که نه پول زيادی بخواد نه وقت زياد ... باز بعد از ظهر کار ... شب کار ... بعد خواب برای ادامه زندگی ... زندگی ... اونم در يک جای ساکت و خلوت ... ساکت ...ساکت در یک همچنين جائی آدم با خيال راحت به همه چيز نگاه می کنه ... اول از درخت سيب شروع می کنم ... مگر نه اينکه نيوتن با نگاه کردن به درخت سيب تئوری خودش رو کشف کرد بعيد نيست منهم چيز تازه کشف کنم مثلاً الان که روی اين هاون نشسته ام چندان راحت نيستم ... چرا ؟ حتماً قانونی در کاره ... بطور صد در صد يک موضوع فيزيکی در ميان است اما با اين شلوغی و با اين ديوانه ها چطور ميتونم آن قانون را اختراع کنم چطور

                            [ بهنام ثابت می ماند زمزمه آوازی به طور جمعی در صحنه شنيده می شود ]

خانم مهاجری :      مثل اينکه مست کرده اند

مادر :                  بيا تو ما را نبينند بهتره

                           [ نور دو سوی صحنه خاموش می شود – بهنام و مادر و خانم مهاجری بر صحنه نيستند – با نورعمومی صحنه روشن می شود  - حاضرين بر صحنه با حالتی مستانه آوازی را دسته جمعی می خوانند ]

همه :                   شبهای گلوبندک چه ناتمومه                       همه کنار هم تو قهوه خونه

                           يک استکان چائی از دست صادق                 خستگی کار رو از تن می رونه

                           گپ زدنهای کور تو دود سيگار                    از بی وفائی دوره زمونه

٭٭٭

                           شهرها ميشه آباد با دستهای ما                       چه جاده ها می سازيم چقدر خونه

                           نصيبمون اما از اين همه هيچ                       نه خونه ای داريم و نه آشيونه

٭٭٭

                           به زير لب پرسيد يکی با حسرت                    که بعد ما از ما چی می خواد بمونه

                           جواب دادش ياور کی گفته دنيا                   بکام ما اينجور تلخ می خواد بمونه

                           اون شبهای سرد چله بزرگه                          با همه يلدائيش باز بی دوامه

٭٭٭

مهاجری :             چند روز پيش تو خيا بون ديدمت ايرج خان ، با اون خانم مکش مرگ ما... اين رسم دوستی نيست ، مستی و راستی ... من... من توی اداره از اين چيزا زياد ديده ام ...همه اش سر و کارم با اين جور چيزها ست ... زنه مياد... طلاق می خوام ... چرا ؟ شوهرم ، شوهر نيست ... شما فکر می کنيد تقصير کدام يکی از ما ست ... ها ... من يا زنم ... هنوز ... هنوز دکترها هم نفهميده اند ... دختره مياد ... من خاطرخواه شده ام ، اما خانواده ام می خوان منو به کس ديگه ای شوهر بدن ... می دونين از زنم بدم مياد ... از خانم مهاجری... از اين آوازه خوان قديمی توبه کرده يکی از همين روزها ... اصلاً همين امشب ... آره همين امشب طلاقش ميدم ... صاحب خانه مياد ... می خوام مستأجرم رو بيرون کنم... چرا چون موهاش بوره ... طبقه سوم ميشينه ... دانشجوه... کلی از اين پرونده ها... کو کجا گذاشتمش ... اينجا بود ... يک پرونده دو هزار ورقی ... الان نشونتون ميدم ... ( دست ايرج را می گيرد ) ... پاشو ... پاشو بريم پائين تا ببينی ... ( احسان مچ دست مهاجری را می گيرد )

احسان :               حالا وقتش نيست ... شما ها قرار بود اول تکليف منو معلوم کنيد ... من ... من چرا اينطور هستم ... اصلاً چرا هستم ... حوصله ام سر رفته ... دلم از همه چيز به هم می خوره ،  يک وقتی ما کمونيست بوديم ... خيلی چيزها را قبول داشتيم ... خيلی چيزها را هم قبول نداشتيم ... اما کار می کرديم ... باور کنيد ...همه مون ...از دل و جون ...اما حالا من ماترياليست خدا پرست شده ام ... مثنوی ... يک دنيا ... مولوی يک آدم گنده ... خوب به من چه به ما چه ؟ ... دلم ... دلم برای يک ذره اعتقاد پر ميزنه ... اعتقاد به هر چی می خواد باشه ... فقط اعتقاد باشه ... بنگ ...عرق ...خانقاه ... مولوی ... آينده ... گذشته ... داور بين المللی ... من مست نيستم ... اما شما آقای مهاجری ... خودتون گفتيد ... شما جای پدر من ... منو ببخشيد ... خالی ام ... خالی خالی ... يک ربع ... فقط يک ربع وقت صرف من کنيد... مسئله زندگی منو حل کنيد ... يا لااقل برام گريه کنيد ... من دارم پير می شم ... من دارم پير می شم ... می ترسم ... از خودم می ترسم ... هر وقت می خوام يک چيزی بگم يکی تو سرم داد ميزنه ... هيس ... ديوار موش داره ... موش هم گوش داره ... موش

ايرج :                  ( با حالتی هيستريک ) ... موش ... موش خيلی ناقلا ست درسته که لاغره ... اما هوشش زياده ... به اين آسونی ها دم به تله نمی ده ... تو دفتر خاطراتم يادداشت کرده ام ... سه شب پيش ... آره سه شب پيش ... درويش خان شما که واردين از طبقه اول اومده بود ... من درسته تنها هستم ... اما به بعضی چيزها اعتقاد دارم ... به موش اعتقاد دارم ... سه شب پيش اومد ... ديدمش ... هه ... هه ... به خودم گفتم گفتم اين موش موجود جانداری که هست ... لاغر وزردنبو هم که هست ... ضعيف هم هست ... حتماً تنها هم هست و گرنه نمی آمد سراغ من ... می دونين تنهائی بدترين درد دنيا ست ... من دلم می خواد برم سوئيس ... سوئد ... اينجا کسی قدر هنر و هنر مند رو نمی دونه ... مثل خيلی ها که رفتن ... مگه همه اونهائی که رفتن مشکل داشتن ... هشتاد و پنج درصد شون از سر سيری رفتن .... چرا منو اذيت کرد ... من بايد ثابت می کردم که يک هنرمند اهل عملم ... گرفتمش ... گرفتمش ... هر کس جای من بود اونو می کشت ... يا به گربه می داد ... اما من ... من ... اهل عملم ... با خودم گفتم ... بايد اونو زجرش داد ، شکنجه اش داد ... اونوقت ... اونوقت با نخ از بالای سقف آويزانش کردم ... بعد ... با فندک سبيلش را سوزاندم ... بيچاره يک کمی از لب بالاش سوخت ... صبح که بيدار شدم ... روی زخمش مرکورکورم زدم ... اما مرده بود ... من به خيلی چیزها اعتقاد دارم ... مثلاً به هنر برای هنر ... من يک هنرمندم ...اهل عمل ... اما ...(ترسيده )... اما بعد از اون ، همه اش خودم را می بينم که از سقف صحنه تئاتر آويزان شده ام با سبيل سوخته... موش... خيلی زرنگه ...من دم به تله نمی دم

درويش :              ( به ناگاه به او حمله می کند ) ... جنايتکار ...جنايتکار ... تو يک  موش زحمت کش را کشتی ...

                            من ... من می کشمت ( ديگران او را جدا می کنند و به کناری می کشند )

بهمن :                 چيکارش داری .. تو چه ات شد يک دفعه ... داشتی می کشتيش

درويش :              اهل عمل ... مسخره ... عمل تو توی زرورقه ... تو هم زنده ای ؟... مادرم ... مادرم اگر زنده بود آلان برام لالائی می گفت ... دست به سرم می کشيد ... من گريه می کردم ... مادرم داد می زد : " کشتيد پسرم را ... اونو مثل يک  موش توی يک خلأ آويزان کرديد ... شما ها که اعتقادی را بهش داديد که خودتان بهش مؤمن نبوديد... شماها...کشتيد پسرم را" ... من گريه می کردم ... دستهای مادرم چه مهربون بود و گرم ... علی ... علی ... کجائی  بيا ... بيا ... کبابم کردند. ( به طرف علی که در گوشه ای خوابيده می رود) بيا علی ... بيا

علی :                   ( در همان حالی که دراز کشيده ).. من بيطرفم ... نمی خوام اظهارعقيده کنم ... راحت ترم بخوابم ... فقط می خوام بخوابم ... می خوام بخوابم شايد تقصير انگليسا ست ولی من بيطرفم

درويش :              ( به او پيله کرده ) ... پاشو ... پاشو ... کبابم کردند ... من از اين احسان ... از مولوی ... از همه بدم مياد ... پاشو ... ميگم پاشو لعنتی ... ( چند ضربه به او می زند ) 

مهاجری :             ( درويش را به کناری می کشد ) ... اين کارا چيه ... سر در نمی آورم ... شما ها ديوانه ايد         ... اونوقت ها که ما عرق می خورديم آخرش يا می رفتيم خونه ... يا می رفتيم ... سر شب ها خواب می ديدم زنم زائيده ... يک بچه چهل ساله با ريش و سبيل پر پشت ...کچل ...مگه تقصير منه ... خوب منهم چشم به راهش هستم ...شبها آنقدر توی تاريکی منتظر می مونم تا زنم ميگه بخواب ... خوب به من چه ... طلاقش می دم ... همين امشب ... آهای عفريته کجائی ... با توام ... کجائی ... ( خارج می شود )

درويش :              چرنده ... مادرم ... فقط مادرم ... دلم می خواد گريه کنم ... مادر بدبختم ... بيچاره تراز خودم

احسان :               داداش بهمن

بهمن :                 ها ؟

احسان :               منو می بخشی ... تقصير من بود

بهمن :                 تقصير تو ... نه ... کاش تقصير تو بود ... ولی خوب، می بخشم ... من هميشه می بخشم... باز همه چيز خراب شد ... همه چيز را حروم کرديم ... مثل هميشه ... شام ... ميوه ... از همه مهمتر زندگی ... کی می دونه تقصير کيه ... ما ول معطليم ... بار زندگی روی دوش ديگرونه ... روی دوش پدر بود ... روی دوش مادرهست ... روی دوش آدمهای ناشناس ... همسايه ها ... مردم کوچه بازار ... اونوقت ما فقط حرف ميزنيم ... فقط حرف ... اونهم از چيزهائی که برای خودمون پشيزی ارزش نداره ... مثل طوطی هر چی بهمون ياد ميدن ميگيم ... بحث می کنيم ... ما ول معطليم ... خوب ما هم بايد يک جوری بگيم که ما هم زنده ايم ... من اگر راست نباشم ... تو اگر چپ نباشی چی هستيم ما... ها ...من می بخشم.. من هميشه بخشيده ام ... چيزهائی رو که نداشته ام ... حالم بده ... حالم داره بهم می خوره ... دارم ... ( دست مقابل دهان به طرف خارج می رود )

                           [ همه بر صحنه ثابت می مانند – پايان صحنه چهارم ]

                      پايان ورامين

24 فروردين 69

هر گونه استفاده‌ي نمايشي از اين نمايش‌نامه منوط به اجازه‌ي كتبي از نويسنده است. 

all rights reserved

STAGE RIGHTS

According to international law you can't produce a play until you've got the author's permission. So please contact me -info@nniran.com